Dane pochodzą z oficjalnych ulotek i ChPL. Zostały wyodrębnione automatycznie (częściowo z użyciem AI), więc treści mogą być niepełne, przybliżone lub błędne. Wiążący jest zawsze oryginalny dokument. Brak informacji w serwisie nie oznacza, że jej nie ma. To nie jest porada medyczna, ranking ani polecenie leku: o wyborze i dawkowaniu decyduje lekarz lub farmaceuta. Nie odstawiaj leków na własną rękę. W razie nagłego, ciężkiego objawu dzwoń pod 112.
Apixabanum 2,5 mg (tabletki powlekane)
Dane z dokumentów wyodrębnione automatycznie
- Przechowywanie
- brak specjalnych zaleceń (wg dokumentu)
źródło: ChPL, pkt 6.4
- Termin ważności
- 2 lata (opakowanie nieotwarte)
źródło: ChPL, pkt 6.3
- Substancje pomocnicze
- Rdzeń tabletki: Laktoza; Celuloza mikrokrystaliczna; Kroskarmeloza sodowa; Sodu laurylosiarczan; Magnezu stearynian
- Otoczka tabletki: Laktoza jednowodna; Hypromeloza (E 464); Tytanu dwutlenek (E 171); Makrogol 3350; Triacetyna; Żelaza tlenek czerwony (E 172); Żelaza tlenek żółty (E 172)
źródło: ChPL, pkt 6.1
- Substancje wymienione w dokumencie (m.in. alergeny, cukry, alkohol, sód)
- barwniki: w składzie (Otoczka tabletki)
- laktoza: wymieniona w ChPL pkt 4.4; w składzie (Rdzeń tabletki); w składzie (Otoczka tabletki)
- sód: mniej niż 1 mmol (23 mg) na tabletkę (ChPL pkt 4.4)
źródło: ChPL, pkt 4.4, ChPL, pkt 6.1
Pokazane są tylko substancje wymienione w dokumencie; brak wzmianki nie oznacza, że substancji nie ma w leku.
- Opakowanie i akcesoria
- opakowanie bezpośrednie: blister, butelka
źródło: ChPL, pkt 6.5
- Wygląd
- okrągły nadruk: TV nadruk: G1
Jasnożółte, okrągłe tabletki powlekane z wytłoczonym oznakowaniem „TV” po jednej stronie i „G1” po drugiej stronie. Wymiary: Średnica 5,9 – 6,5 mm, grubość 3,0 – 3,6 mm. • butelki na tabletki zawierające 180, 200 lub 500 tabletek powlekanych oraz • butelki na tabletki zawierające 180, 200 lub 500 tabletek powlekanych oraz bawełnę. Blistry i butelki zapakowane są w pudełka tekturowe z ulotką wewnątrz pudełka. Karta ostrzeżeń dla pacjenta: informacje dotyczące postępowania Wewnątrz opakowania leku Treftenin wraz z ulotką dla pacjenta znajduje się Karta ostrzeżeń dla pacjenta lub podobna karta może zostać wydana przez lekarza. Karta ostrzeżeń dla pacjenta zawiera informacje, które będą pomocne dla pacjenta i mogą stanowić ostrzeżenie dla innych lekarzy, że pacjent przyjmuje lek Treftenin. Należy zawsze mieć tę kartę przy sobie. 1. Wyjąć kartę 2. Należy wypełnić poniższe punkty lub zwrócić się do lekarza z prośbą o ich wypełnienie: - Imię i nazwisko: - Data urodzenia: - Wskazanie: - Dawka: ...... mg dwa razy na dobę - Imię i nazwisko lekarza: - Numer telefonu lekarza: 3. Należy złożyć kartę i mieć ją zawsze przy sobie. źródło: Ulotka, pkt 6, ChPL, pkt 3
- Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn
- dokument: brak wpływu lub wpływ nieistotny źródło: „Produkt leczniczy Treftenin nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.” · ChPL, pkt 4.7
- Działania niepożądane
10 pozycji, według częstości
- często: Niezbyt często; Często; Rzadko; Niezbyt często*; Częstość nieznana; Bardzo rzadko
- niezbyt często: Niezbyt często; Częstość nieznana; Rzadko; Często
Lista może być niepełna: wyodrębniono tylko zapisy w układzie „Często: …”. Pełna lista jest w ChPL.
źródło: ChPL, pkt 4.8
Dawkowanie wg dokumentu wyodrębnione automatycznie
- Wiek i masa ciała
-
- nie stosować poniżej 18 lat (dzieci, młodzież)
źródło: „Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu leczniczego Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat.” · ChPL, pkt 4.2
- Dawkowanie wg grup (cytat)
-
- Dzieci i młodzież: „Dzieci i młodzież Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu leczniczego Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Brak dostępnych danych.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu to 2,5 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu to 5 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu do leczenia ostrej ZŻG i leczenia ZP wynosi 10 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę przez pierwsze 7 dni, a następnie 5 mg, doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to jedna tabletka 2,5 mg dwa razy na dobę.” źródło: Ulotka, pkt 3
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to jedna tabletka 5 mg dwa razy na dobę.” źródło: Ulotka, pkt 3
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to jedna tabletka 2,5 mg dwa razy na dobę, jeżeli:” źródło: Ulotka, pkt 3
- Grupy szczególne (cytat)
-
Osoby w podeszłym wieku
„Osoby w podeszłym wieku Zapobieganie żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) i jej leczenie – nie ma konieczności dostosowywania dawki (patrz punkty 4.4 i 5.2). Niezastawkowe migotanie przedsionków – nie ma konieczności dostosowywania dawki, chyba że spełnione są kryteria do zmniejszenia dawki (patrz „Zmniejszenie dawki” na początku punktu 4.2).” źródło: ChPL, pkt 4.2
Zaburzenia czynności nerek
„Zaburzenia czynności nerek U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek obowiązują następujące zalecenia: - W zapobieganiu ŻChZZ po planowym zabiegu chirurgicznym protezoplastyki stawu biodrowego lub kolanowego, w leczeniu ZŻG, leczeniu ZP i zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP (leczenie ŻChZZ) nie ma potrzeby dostosowywania dawki (patrz punkt 5.2). - W zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków i ze stężeniem kreatyniny w surowicy ≥ 1,5 mg/dL (133 mikromole/L) w powiązaniu z wiekiem ≥ 80 lat lub masą ciała ≤ 60 kg należy zmniejszyć dawkę według wytycznych podanych powyżej.” (początek fragmentu; dalszy ciąg w dokumencie) źródło: ChPL, pkt 4.2
Zaburzenia czynności wątroby
„Zaburzenia czynności wątroby Produkt leczniczy Treftenin jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby przebiegającymi z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia (patrz punkt 4.3). Nie zaleca się jego stosowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (patrz punkty 4.4 i 5.2).” źródło: ChPL, pkt 4.2
Ciąża
„Ciąża Nie ma danych dotyczących stosowania apiksabanu u kobiet w ciąży. Badania przeprowadzone na zwierzętach nie wskazują na występowanie bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na rozród (patrz punkt 5.3). W celu zachowania ostrożności, zaleca się unikać stosowania apiksabanu w okresie ciąży.” źródło: ChPL, pkt 4.6
Karmienie piersią
„Karmienie piersią Nie wiadomo, czy apiksaban lub jego metabolity przenikają do mleka ludzkiego. Dostępne dane pochodzące z badań na zwierzętach wskazują na wydzielanie apiksabanu do mleka (patrz punkt 5.3). Nie można wykluczyć istnienia ryzyka dla dziecka karmionego piersią. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać/wstrzymać leczenie apiksabanem, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.” źródło: ChPL, pkt 4.6
- Płodność: „Płodność Badania przeprowadzone na zwierzętach, którym podawano apiksaban, nie wykazały wpływu produktu na płodność (patrz punkt 5.3).” źródło: ChPL, pkt 4.6
- Jedzenie, napoje i alkohol (cytat)
-
- jedzenie i napoje: „Produkt leczniczy Treftenin należy przyjmować niezależnie od posiłku, popijając wodą.”
jedzenie i napoje
„W przypadku pacjentów, którzy nie są w stanie połknąć tabletek w całości, można rozkruszyć tabletki produktu leczniczego Treftenin i sporządzić zawiesinę w wodzie lub 5% wodnym roztworze glukozy (G5W) lub w soku jabłkowym bądź wymieszać z musem jabłkowym i podać natychmiast doustnie (patrz punkt 5.2).”
- jedzenie i napoje: „Rozkruszone tabletki produktu leczniczego Treftenin pozostają stabilne w wodzie, G5W, soku jabłkowym i musie jabłkowym przez maksymalnie 4 godziny.”
źródło: ChPL, pkt 4.2
Z ulotkiOficjalna informacja dla pacjenta dołączana do opakowania leku. i ChPLOficjalny dokument dla lekarzy i farmaceutów z pełnymi informacjami o leku. wyodrębnione automatycznie
Ulotka, pkt 2: Informacje ważne przed zastosowaniem leku Treftenin
Kiedy nie przyjmować leku Treftenin:
• jeśli pacjent ma uczulenie na apiksaban lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku
(wymienionych w punkcie 6),
• jeśli u pacjenta występuje nadmierne krwawienie,
• jeśli pacjent ma chorobę narządu, która zwiększa ryzyko dużego krwawienia (np. czynny lub
niedawno rozpoznany wrzód żołądka lub jelita, niedawno rozpoznane krwawienie do
mózgu),
• jeśli u pacjenta występuje choroba wątroby, która prowadzi do zwiększonego ryzyka
krwawienia (koagulopatia wątrobowa),
• jeśli pacjent przyjmuje leki zapobiegające krzepnięciu krwi (np. warfarynę, rywaroksaban,
dabigatran lub heparynę), z wyjątkiem sytuacji zmiany leczenia przeciwzakrzepowego, gdy
u pacjenta założono linię dostępu dożylnego lub dotętniczego i heparyna jest podawana przez tę
linię w celu utrzymania jej drożności, albo gdy pacjent jest poddawany ablacji cewnikowej
(do jego żyły wprowadzany jest cewnik) z powodu nieregularnego bicia serca (arytmii).
Ostrzeżenia i środki ostrożności
Przed rozpoczęciem stosowania leku należy omówić to z lekarzem, farmaceutą lub pielęgniarką, jeżeli
u pacjenta występuje jeden z poniższych stanów:
• zwiększone ryzyko krwawienia, na przykład:
- zaburzenia przebiegające z krwawieniem, w tym przypadki skutkujące zmniejszoną
aktywnością płytek krwi
- bardzo wysokie ciśnienie krwi, niewyrównane za pomocą leków
- wiek pacjenta – powyżej 75 lat
- masa ciała pacjenta – 60 kg lub mniej
• ciężka choroba nerek lub dializowanie pacjenta,
• zaburzenia czynności wątroby lub ich występowanie w przeszłości; lek Treftenin należy
stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z oznakami zmian czynności wątroby,
• jeśli u pacjenta stosowano rurkę (cewnik) lub zastrzyk do kręgosłupa (znieczulający lub
przeciwbólowy) – w takim przypadku lekarz zaleci przyjęcie leku Treftenin po 5 lub więcej
godzinach od usunięcia cewnika,
• jeśli pacjent ma protezę zastawki serca,
• jeśli lekarz stwierdzi, że ciśnienie krwi pacjenta jest niestabilne lub planowane jest inne leczenie
lub zabieg chirurgiczny w celu usunięcia zakrzepu krwi z płuc.
Należy zachować szczególną ostrożność, stosując lek Treftenin:
• Jeśli u pacjenta występuje zaburzenie zwane zespołem antyfosfolipidowym (zaburzenie układu
odpornościowego powodujące zwiększone ryzyko zakrzepów), pacjent powinien powiadomić
o tym lekarza, który podejmie decyzję o ewentualnej zmianie leczenia.
W przypadku konieczności poddania się operacji lub zabiegowi, które mogą być związane
z krwawieniem, lekarz może poprosić pacjenta o tymczasowe zaprzestanie przyjmowania tego leku na
krótki czas. W przypadku braku pewności, czy dany zabieg może być związany z krwawieniem,
należy zapytać o to lekarza.
Dzieci i młodzież
Nie zaleca się stosowania leku Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat.
Lek Treftenin a inne leki
Należy powiedzieć lekarzowi, farmaceucie lub pielęgniarce o wszystkich lekach przyjmowanych
przez pacjenta obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje przyjmować.
Niektóre leki mogą nasilać działanie leku Treftenin, a niektóre mogą osłabiać jego działanie. Lekarz
podejmie decyzję, czy pacjent powinien otrzymywać lek Treftenin w trakcie przyjmowania innych
leków i jak skrupulatnie powinien być monitorowany.
Następujące leki mogą nasilać działanie leku Treftenin i zwiększać ryzyko niepożądanego
krwawienia:
• niektóre leki stosowane w leczeniu zakażeń grzybiczych (np. ketokonazol i inne),
• niektóre leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu zakażenia HIV/AIDS (np. rytonawir),
• inne leki stosowane w celu zmniejszenia krzepnięcia krwi (np. enoksaparyna i inne),
• leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe (np. kwas acetylosalicylowy lub naproksen).
Szczególnie w przypadku, gdy pacjent ma więcej niż 75 lat i przyjmuje kwas acetylosalicylowy,
może być narażony na zwiększone ryzyko niepożądanego krwawienia.
• leki stosowane w przypadku wysokiego ciśnienia krwi lub problemów z sercem
(np. diltiazem),
• leki przeciwdepresyjne zwane selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny
lub inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny.
Następujące leki mogą zmniejszać zdolność leku Treftenin do zapobiegania tworzeniu zakrzepów:
• leki zapobiegające padaczce lub napadom drgawkowym (np. fenytoina i inne),
• ziele dziurawca (suplement ziołowy stosowany w depresji),
• leki stosowane w leczeniu gruźlicy lub innych zakażeń (np. ryfampicyna).
Ciąża i karmienie piersią
Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza że może być w ciąży lub gdy planuje mieć
dziecko, powinna poradzić się lekarza, farmaceuty lub pielęgniarki przed zastosowaniem tego leku.
Wpływ apiksabanu na ciążę i nienarodzone dziecko jest nieznany. Nie należy przyjmować leku
Treftenin w ciąży. Jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę w trakcie przyjmowania leku Treftenin, powinna
natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Nie wiadomo, czy apiksaban przenika do mleka ludzkiego. Przed zastosowaniem tego leku w trakcie
karmienia piersią należy poradzić się lekarza, farmaceuty lub pielęgniarki. Pacjentce może zostać
zalecone przerwanie karmienia piersią, przerwanie lub nierozpoczynanie przyjmowania leku
Treftenin.
Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn
Apiksaban nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Lek Treftenin zawiera laktozę (rodzaj cukru) i sód
Jeżeli stwierdzono wcześniej u pacjenta nietolerancję niektórych cukrów, pacjent powinien
skontaktować się z lekarzem przed przyjęciem leku.
Ten lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w tabletce, to znaczy lek uznaje się za „wolny od
sodu”.
Ulotka, pkt 4: Możliwe działania niepożądane
Jak każdy lek, lek ten może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.
Lek Treftenin można stosować w trzech różnych stanach medycznych. Znane działania niepożądane
oraz częstość ich występowania w każdym z tych stanów medycznych mogą być różne i są one
wymienione osobno poniżej. W tych stanach najczęstszym ogólnym działaniem niepożądanym
apiksabanu jest krwawienie, które może potencjalnie zagrażać życiu i może wymagać
natychmiastowej pomocy medycznej.
Następujące działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku przyjmowania apiksabanu w celu
zapobiegania powstawaniu zakrzepów krwi po operacji stawu biodrowego lub kolanowego.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 10 osób)
• Niedokrwistość, która może powodować zmęczenie lub bladość
• Krwawienia obejmujące:
- siniaki i obrzęki
• Nudności (mdłości).
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 100 osób)
• Zmniejszona liczba płytek krwi (co może wpływać na krzepnięcie krwi)
• Krwawienia:
- po operacji, w tym siniaki i obrzęki, wyciek krwi lub innego płynu z rany/cięcia
pooperacyjnego (wydzielina z rany) lub miejsca wstrzyknięcia
- z żołądka, jelit lub jasnoczerwona krew w stolcu
- krew w moczu
- z nosa
- z pochwy
• Niskie ciśnienie krwi, które może prowadzić do omdlenia lub przyspieszonego bicia serca
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zaburzenia czynności wątroby
- zwiększenie aktywności niektórych enzymów wątrobowych
- zwiększone stężenie bilirubiny – produktu rozpadu czerwonych krwinek, który może
powodować zażółcenie skóry i oczu
• Świąd.
Rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 1 000 osób)
• Reakcje alergiczne (nadwrażliwości), które mogą powodować: obrzęk twarzy, warg, jamy
ustnej, języka i (lub) gardła oraz trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia
któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
• Krwawienie:
- w obrębie mięśnia
- do oczu
- z dziąseł i krwioplucie podczas kaszlu
- z odbytnicy
• Wypadanie włosów.
Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)
• Krwawienie:
- do mózgu lub w obrębie kręgosłupa
- w płucach lub w gardle
- w jamie ustnej
- do jamy brzusznej lub do przestrzeni w tylnej części jamy brzusznej
- z żylaków odbytu
- wyniki badań świadczące o obecności krwi w stolcu lub w moczu
• Wysypka skórna, w przebiegu której mogą tworzyć się pęcherze i która wyglądem przypomina
małe tarcze strzelnicze (ciemny punkt w środku otoczony jaśniejszą obwódką, z ciemnym
pierścieniem wokół krawędzi) (rumień wielopostaciowy);
• Zapalenie naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń), które może powodować wysypkę skórną
lub wypukłe, płaskie, czerwone, okrągłe plamy pod powierzchnią skóry lub siniaki;
• Krwawienie w nerce, niekiedy z obecnością krwi w moczu, prowadzące do zaburzenia
czynności nerek (nefropatia związana z podaniem leków przeciwzakrzepowych).
Następujące działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku przyjmowania apiksabanu w celu
zapobiegania powstawaniu zakrzepu krwi w sercu u pacjentów z nieregularnym rytmem serca i co
najmniej jednym dodatkowym czynnikiem ryzyka.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 10 osób)
• Krwawienie, w tym:
- do oczu
- do żołądka lub jelita
- z odbytnicy – krew w moczu
- z nosa
- z dziąseł
- siniaki i obrzęki
• Niedokrwistość, która może powodować zmęczenie lub bladość
• Niskie ciśnienie krwi, które może prowadzić do omdlenia lub przyspieszonego bicia serca
• Nudności (mdłości)
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy (GGT).
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 100 osób)
• Krwawienie:
- do mózgu lub w obrębie kręgosłupa
- w jamie ustnej lub krwioplucie podczas kaszlu
- w jamie brzusznej lub z pochwy
- jasnoczerwona krew w stolcu
- krwawienie występujące po operacji, w tym siniaki i obrzęki, wyciek krwi lub płynu z rany
operacyjnej/miejsca nacięcia tkanek (wydzielina z rany) lub miejsca wstrzyknięcia
- z żylaków odbytu
- obecność krwi w stolcu lub w moczu wykryta w badaniach laboratoryjnych
• Zmniejszenie liczby płytek we krwi (co może wpływać na krzepnięcie)
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zaburzenia czynności wątroby
- zwiększenie aktywności niektórych enzymów wątrobowych
- zwiększone stężenie bilirubiny – produktu rozpadu czerwonych krwinek, który może
powodować zażółcenie skóry i oczu
• Wysypka skórna
• Świąd
• Wypadanie włosów
• Reakcje alergiczne (nadwrażliwość), które mogą powodować: obrzęk twarzy, warg, jamy
ustnej, języka i (lub) gardła oraz trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia
któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 1 000 osób)
• Krwawienie:
- w płucach lub w gardle
- do przestrzeni w tylnej części jamy brzusznej
- w obrębie mięśnia.
Bardzo rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić u maksymalnie 1 na 10 000 osób)
• Wysypka skórna, w przebiegu której mogą tworzyć się pęcherze i która wyglądem przypomina
małe tarcze strzelnicze (ciemny punkt w środku otoczony jaśniejszą obwódką, z ciemnym
pierścieniem wokół krawędzi) (rumień wielopostaciowy).
Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)
• Zapalenie naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń), które może powodować wysypkę skórną
lub wypukłe, płaskie, czerwone, okrągłe plamy pod powierzchnią skóry lub siniaki;
• Krwawienie w nerce, niekiedy z obecnością krwi w moczu, prowadzące do zaburzenia
czynności nerek (nefropatia związana z podaniem leków przeciwzakrzepowych).
Następujące działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku przyjmowania apiksabanu w celu
leczenia lub zapobiegania ponownemu powstawaniu zakrzepów krwi w żyłach w kończynach dolnych
i zakrzepów krwi w naczyniach krwionośnych w płucach.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 10 osób)
• Krwawienie, w tym:
- z nosa
- z dziąseł
- krew w moczu
- siniaki i obrzęki
- w żołądku, w jelicie, z odbytnicy
- w jamie ustnej
- z pochwy
• Niedokrwistość, która może powodować zmęczenie lub bladość
• Zmniejszenie liczby płytek we krwi (co może wpływać na krzepnięcie)
• Nudności (mdłości)
• Wysypka skórna
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy (GGT) lub aminotransferazy
alaninowej (ALT).
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 100 osób)
• Niskie ciśnienie krwi, które może prowadzić do omdlenia lub przyspieszonego bicia serca
• Krwawienie:
- do oczu
- w jamie ustnej lub krwioplucie podczas kaszlu
- jasnoczerwona krew w stolcu
- obecność krwi w stolcu lub w moczu wykryta w badaniach laboratoryjnych
- krwawienie występujące po operacji, w tym siniaki i obrzęki, wyciek krwi lub płynu z rany
operacyjnej/miejsca nacięcia tkanek (wydzielina z rany) lub miejsca wstrzyknięcia
- z żylaków odbytu
- w obrębie mięśnia
• Świąd
• Wypadanie włosów
• Reakcje alergiczne (nadwrażliwość), które mogą powodować: obrzęk twarzy, warg, jamy
ustnej, języka i (lub) gardła oraz trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia
któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zaburzenia czynności wątroby
- zwiększenie aktywności niektórych enzymów wątrobowych
- zwiększone stężenie bilirubiny – produktu rozpadu czerwonych krwinek, który może
powodować zażółcenie skóry i oczu.
Rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 1 000 osób)
• Krwawienie:
- do mózgu lub w obrębie kręgosłupa
- w płucach.
Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)
• Krwawienie:
- do jamy brzusznej lub przestrzeni za jamą brzuszną.
• Wysypka skórna, w przebiegu której mogą tworzyć się pęcherze i która wyglądem przypomina
małe tarcze strzelnicze (ciemny punkt w środku otoczony jaśniejszą obwódką, z ciemnym
pierścieniem wokół krawędzi) (rumień wielopostaciowy);
• Zapalenie naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń), które może powodować wysypkę skórną
lub wypukłe, płaskie, czerwone, okrągłe plamy pod powierzchnią skóry lub siniaki;
• Krwawienie w nerce, niekiedy z obecnością krwi w moczu, prowadzące do zaburzenia
czynności nerek (nefropatia związana z podaniem leków przeciwzakrzepowych).
Zgłaszanie działań niepożądanych
Jeśli u pacjenta wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane
niewymienione w tej ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi, farmaceucie lub pielęgniarce.
Działania niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania
Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych,
Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.:
+48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. Dzięki zgłaszaniu
działań niepożądanych będzie można zgromadzić więcej informacji na temat bezpieczeństwa
stosowania leku.
ChPL, pkt 4.3: Przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną
w punkcie 6.1.
- Czynne, istotne klinicznie krwawienie.
- Choroba wątroby przebiegająca z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia
(patrz punkt 5.2).
- Zmiana chorobowa lub stan chorobowy, jeśli uważa się, że stanowi czynnik ryzyka wystąpienia
dużego krwawienia. Może obejmować występujące aktualnie lub w ostatnim czasie
owrzodzenie przewodu pokarmowego, obecność nowotworu złośliwego obarczonego wysokim
ryzykiem krwawienia, niedawno przebyty uraz mózgu lub rdzenia kręgowego, niedawno
przebyta operacja mózgu, kręgosłupa lub operacja okulistyczna, niedawno przebyte krwawienie
śródczaszkowe, potwierdzona lub podejrzewana obecność żylaków przełyku, wady rozwojowe
układu tętniczo-żylnego, tętniaki naczyniowe lub duże nieprawidłowości naczyń krwionośnych
w obrębie rdzenia kręgowego lub mózgu.
- Jednoczesne leczenie jakimkolwiek innym lekiem o działaniu przeciwzakrzepowym,
np. heparyną niefrakcjonowaną (ang. unfractionated heparin, UFH), heparynami
drobnocząsteczkowymi (enoksaparyna, dalteparyna, itp.), pochodnymi heparyny
(fondaparynuks, itp.), doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi (warfaryna, rywaroksaban,
dabigatran, itp.), z wyjątkiem specyficznych sytuacji zmiany leczenia przeciwzakrzepowego
(patrz punkt 4.2), sytuacji, gdy UFH jest podawana w dawkach niezbędnych do utrzymania
drożności centralnego cewnika żylnego lub tętniczego u pacjenta, albo gdy UFH jest podawana
podczas zabiegu ablacji cewnikowej wykonywanego z powodu migotania przedsionków (patrz
punkty 4.4 i 4.5).
ChPL, pkt 4.4: Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania
Ryzyko krwawienia
Tak jak w przypadku stosowania innych leków przeciwzakrzepowych, należy uważnie obserwować
pacjentów przyjmujących apiksaban pod kątem objawów krwawienia. Zaleca się zachowanie
ostrożności przy jego stosowaniu w stanach przebiegających ze zwiększonym ryzykiem krwawienia.
W razie wystąpienia dużego krwawienia podawanie apiksabanu należy przerwać (patrz punkty 4.8
i 4.9).
Chociaż leczenie apiksabanem nie wymaga rutynowej kontroli ekspozycji na lek, kalibrowany,
ilościowy test anty-Xa może być użyteczny w wyjątkowych sytuacjach, w których znajomość
ekspozycji na apiksaban może pomóc w podjęciu decyzji klinicznych, np. przedawkowanie oraz nagły
zabieg chirurgiczny (patrz punkt 5.1).
Dostępny jest lek odwracający działanie apiksabanu skierowane przeciw czynnikowi Xa.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi wpływającymi na hemostazę
Ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia, jednoczesne stosowanie innych leków
przeciwzakrzepowych jest przeciwwskazane (patrz punkt 4.3).
Jednoczesne stosowanie apiksabanu z lekami przeciwpłytkowymi zwiększa ryzyko krwawienia (patrz
punkt 4.5).
Należy zachować ostrożność u pacjentów, którzy otrzymują jednocześnie selektywne inhibitory
wychwytu zwrotnego serotoniny (ang. selective serotonin reuptake inhibitors, SSRI) lub inhibitory
wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (ang. serotonin norepinephrine reuptake inhibitors,
SNRI) lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym kwas acetylosalicylowy.
Po zabiegach chirurgicznych nie zaleca się stosowania innych inhibitorów agregacji płytek krwi
jednocześnie z apiksabanem (patrz punkt 4.5).
U pacjentów z migotaniem przedsionków w stanie uzasadniającym stosowanie pojedynczej lub
podwójnej terapii przeciwpłytkowej należy przeprowadzić szczegółową ocenę potencjalnych korzyści
w kontekście możliwych zagrożeń przed jednoczesnym zastosowaniem takiego leczenia i apiksabanu.
W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z migotaniem przedsionków jednoczesne stosowanie
kwasu acetylosalicylowego (ASA) zwiększało ryzyko dużego krwawienia podczas stosowania
apiksabanu z 1,8% w skali roku do 3,4% w skali roku, jak również zwiększało ryzyko krwawienia
podczas stosowania warfaryny z 2,7% do 4,6% w skali roku. W tym badaniu klinicznym jedynie
ograniczona liczba pacjentów (2,1%) stosowała równocześnie podwójną terapię przeciwpłytkową
(patrz punkt 5.1).
Badanie kliniczne obejmowało pacjentów z migotaniem przedsionków oraz OZW i (lub) poddanych
przezskórnej interwencji wieńcowej (ang. percutaneous coronary interventions, PCI), u których
planowany okres leczenia inhibitorem P2Y12, w skojarzeniu z ASA albo bez jednoczesnego
podawania ASA, oraz doustnym lekiem przeciwzakrzepowym (apiksabanem lub antagonistami
witaminy K (ang. vitamin K antagonists, VKA)) wynosił 6 miesięcy. Stwierdzono, że jednoczesne
stosowanie ASA u pacjentów leczonych apiksabanem zwiększa ryzyko dużego krwawienia
zdefiniowanego według kryteriów Międzynarodowego Towarzystwa Zakrzepicy i Hemostazy
(ang. International Society on Thrombosis and Hemostasis, ISTH) lub krwawienia istotnego klinicznie
innego niż duże (ang. clinically relevant non-major, CRNM) z 16,4% do 33,1% w skali roku (patrz
punkt 5.1).
W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka po ostrym zespole
wieńcowym bez migotania przedsionków, u których występowało wiele chorób współistniejących
dotyczących serca oraz innych układów i którzy otrzymywali ASA lub skojarzenie ASA
z klopidogrelem, zaobserwowano istotne zwiększenie ryzyka wystąpienia poważnego krwawienia
spełniającego kryteria ISTH wśród pacjentów otrzymujących apiksaban (5,13% w skali roku)
w porównaniu z placebo (2,04% w skali roku).
Stosowanie produktów trombolitycznych w leczeniu ostrego udaru niedokrwiennego
Doświadczenia ze stosowaniem produktów trombolitycznych w celu leczenia ostrego udaru
niedokrwiennego u pacjentów otrzymujących apiksaban są bardzo ograniczone (patrz punkt 4.5).
Pacjenci z protezami zastawek serca
Nie badano bezpieczeństwa stosowania i skuteczności apiksabanu u pacjentów z protezami zastawek
serca, z migotaniem przedsionków lub bez niego. Z tego względu nie zaleca się stosowania produktu
apiksabanu w tym stanie.
Pacjenci z zespołem antyfosfolipidowym
Nie zaleca się stosowania doustnych antykoagulantów o działaniu bezpośrednim, takich jak apiksaban,
u pacjentów z zakrzepicą ze zdiagnozowanym zespołem antyfosfolipidowym. Zwłaszcza u pacjentów
z trzema wynikami pozytywnymi (antykoagulant toczniowy, przeciwciała antykardiolipinowe oraz
przeciwciała przeciwko β2 glikoproteinie-I) leczenie z zastosowaniem doustnych leków
przeciwzakrzepowych o działaniu bezpośrednim może być związane z większą liczbą nawrotów
incydentów zakrzepowych niż podczas leczenia antagonistami witaminy K.
Zabiegi chirurgiczne i inne zabiegi inwazyjne
Apiksaban należy odstawić co najmniej 48 godzin przed planowym zabiegiem chirurgicznym lub
innym zabiegiem inwazyjnym obarczonym umiarkowanym lub wysokim ryzykiem krwawienia.
Dotyczy to również interwencji, w których nie można wykluczyć możliwości krwawienia istotnego
klinicznie lub w których ryzyko krwawienia byłoby nieakceptowalne.
Apiksaban należy odstawić co najmniej 24 godziny przed planowym zabiegiem chirurgicznym lub
innym zabiegiem inwazyjnym obarczonym niskim ryzykiem krwawienia. Dotyczy to również
interwencji, w których można oczekiwać, że ewentualne krwawienie będzie minimalne, wystąpi
w stosunkowo bezpiecznej lokalizacji bądź będzie łatwe do opanowania.
Jeżeli nie ma możliwości odroczenia zabiegu chirurgicznego lub zabiegu inwazyjnego, wówczas
należy zachować ostrożność i brać pod uwagę zwiększone ryzyko krwawienia. Należy rozważyć
ryzyko krwawienia w stosunku do stopnia pilności zabiegu.
Stosowanie apiksabanu należy wznowić możliwie jak najszybciej po zabiegu inwazyjnym lub
interwencji chirurgicznej, o ile sytuacja kliniczna na to pozwala i o ile uzyskano odpowiednią
hemostazę (w odniesieniu do kardiowersji patrz punkt 4.2).
U pacjentów poddawanych ablacji cewnikowej z powodu migotania przedsionków nie ma
konieczności przerywania leczenia apiksabanem (patrz punkty 4.2, 4.3 i 4.5).
Tymczasowe przerwanie stosowania produktu leczniczego
Odstawienie leków przeciwzakrzepowych, w tym apiksabanu, z powodu aktywnego krwawienia,
planowej operacji chirurgicznej lub zabiegów inwazyjnych naraża pacjentów na podwyższone ryzyko
zakrzepicy. Należy unikać opóźnień w leczeniu, a w przypadku konieczności tymczasowego
przerwania stosowania apiksabanu z dowolnego powodu leczenie należy wznowić możliwie jak
najszybciej.
Znieczulenie podpajęczynówkowe/zewnątrzoponowe lub nakłucie lędźwiowe
Po zastosowaniu znieczulenia centralnego (podpajęczynówkowego/zewnątrzoponowego) lub nakłucia
podpajęczynówkowego/zewnątrzoponowego pacjenci otrzymujący leki przeciwzakrzepowe w ramach
prewencji powikłań zakrzepowo-zatorowych są narażeni na ryzyko wystąpienia krwiaka
podpajęczynówkowego lub nadtwardówkowego, który może prowadzić do długotrwałego lub
trwałego porażenia. Pooperacyjne zastosowanie stałego cewnika nadtwardówkowego lub jednoczesne
stosowanie produktów leczniczych wpływających na hemostazę może zwiększać ryzyko wystąpienia
tych zdarzeń. Stałe cewniki nadtwardówkowe lub dokanałowe należy usunąć co najmniej 5 godzin
przed podaniem pierwszej dawki apiksabanu. Pourazowe lub wielokrotne nakłucie zewnątrzoponowe
lub podpajęczynówkowe może także zwiększać takie ryzyko. Pacjentów należy często kontrolować
pod kątem objawów przedmiotowych i podmiotowych zaburzeń neurologicznych (np. drętwienia lub
osłabienia kończyn dolnych, zaburzeń czynności jelit i pęcherza moczowego). W przypadku
stwierdzenia zaburzeń neurologicznych niezbędne jest pilne postawienie rozpoznania i pilne leczenie.
Przed zastosowaniem interwencji centralnej lekarz powinien rozważyć potencjalne korzyści i
zagrożenia związane z taką interwencją u pacjentów otrzymujących leki przeciwzakrzepowe lub
u pacjentów, którzy mają otrzymywać leki przeciwzakrzepowe w profilaktyce zakrzepów.
Nie ma doświadczenia klinicznego związanego ze stosowaniem apiksabanu u pacjentów z założonym
na stałe cewnikiem dokanałowym lub nadtwardówkowym. Jeżeli istnieje taka potrzeba i w oparciu
o dane dotyczące farmakokinetyki apiksabanu między podaniem ostatniej dawki apiksabanu
a usunięciem cewnika powinno upłynąć 20-30 godzin (tj. 2 x okres półtrwania leku). Przed
usunięciem cewnika należy pominąć co najmniej jedną dawkę produktu. Następną dawkę apiksabanu
można podać nie wcześniej niż po upływie 5 godzin od usunięcia cewnika. Podobnie jak w przypadku
wszystkich nowych przeciwkrzepliwych produktów leczniczych, doświadczenie z blokadą centralną
jest ograniczone, w związku z czym zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności przy stosowaniu
apiksabanu w obecności blokady centralnej.
Pacjenci z ZP hemodynamicznie niestabilni lub pacjenci wymagający leczenia trombolitycznego lub
embolektomii płucnej
Ponieważ nie określono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności apiksabanu w tych sytuacjach
klinicznych, apiksaban nie jest zalecany w zastępstwie do heparyny niefrakcjonowanej u pacjentów
z zatorowością płucną, którzy są hemodynamicznie niestabilni lub mogą być leczeni trombolitycznie
bądź poddani embolektomii.
Pacjenci z czynną chorobą nowotworową
Pacjenci z czynną chorobą nowotworową mogą być narażeni na wysokie ryzyko zarówno żylnej
choroby zakrzepowo-zatorowej, jak i epizodów krwawienia. Jeśli rozważa się stosowanie apiksabanu
w leczeniu ZŻG lub ZP u pacjentów z chorobą nowotworową, należy uważnie ocenić stosunek
korzyści do ryzyka (patrz również punkt 4.3).
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
Ograniczone dane kliniczne wskazują, że stężenia apiksabanu w osoczu są zwiększone u pacjentów
z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 15-29 mL/minutę), co może prowadzić
do zwiększonego ryzyka krwawienia. Należy zachować ostrożność podczas stosowania apiksabanu
w zapobieganiu ŻChZZ po zabiegu chirurgicznym protezoplastyki stawu biodrowego lub kolanowego,
leczeniu ZŻG, leczeniu ZP, zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami
czynności nerek (klirens kreatyniny 15-29 mL/minutę) (patrz punkty 4.2 i 5.2).
W zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów z niezastawkowym
migotaniem przedsionków (NVAF), pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens
kreatyniny 15-29 mL/minutę) oraz pacjentów ze stężeniem kreatyniny w surowicy ≥ 1,5 mg/dL
(133 mikromole/L) w powiązaniu z wiekiem ≥ 80 lat lub masą ciała ≤ 60 kg należy stosować mniejszą
dawkę apiksabanu – 2,5 mg dwa razy na dobę (patrz punkt 4.2).
Nie ma doświadczenia klinicznego u pacjentów z klirensem kreatyniny < 15 mL/minutę lub
u pacjentów dializowanych, dlatego nie zaleca się stosowania apiksabanu u tych pacjentów (patrz
punkty 4.2 i 5.2).
Pacjenci w podeszłym wieku
Wraz z wiekiem może zwiększać się ryzyko wystąpienia krwotoku (patrz punkt 5.2).
Ponadto należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania apiksabanu z ASA
u pacjentów w podeszłym wieku z powodu potencjalnie większego ryzyka krwawienia.
Masa ciała
Mała masa ciała (< 60 kg) może zwiększać ryzyko krwotoku (patrz punkt 5.2).
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
Apiksaban jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby przebiegającymi z koagulopatią
i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia (patrz punkt 4.3).
Nie zaleca się jego stosowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (patrz punkt
5.2).
Należy go stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi
zaburzeniami czynności wątroby (klasa A lub B skali Childa-Pugha) (patrz punkty 4.2 i 5.2).
Pacjentów ze zwiększoną aktywnością enzymów wątrobowych - aminotransferazy alaninowej (AlAT)
/ aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) > 2 x GGN lub stężeniem całkowitej bilirubiny ≥ 1,5 x
GGN wykluczano z udziału w badaniach klinicznych. W związku z tym apiksaban należy stosować
ostrożnie w tej populacji pacjentów (patrz punkt 5.2). Przed rozpoczęciem leczenia apiksabanem
należy wykonać badania czynności wątroby.
Interakcje z inhibitorami cytochromu P450 3A4 (CYP3A4) i glikoproteiny P (P-gp)
Stosowanie apiksabanu nie jest zalecane u pacjentów otrzymujących jednocześnie leczenie
układowymi silnymi inhibitorami CYP3A4 i P-gp, takimi jak leki przeciwgrzybicze z grupy azoli
(np. ketokonazol, itrakonazol, worykonazol i pozakonazol) oraz inhibitorami proteazy HIV (np.
rytonawir). Wymienione produkty lecznicze mogą zwiększać ekspozycję na apiksaban dwukrotnie
(patrz punkt 4.5) lub więcej w obecności dodatkowych czynników, które zwiększają ekspozycję na
apiksaban (np. ciężkie zaburzenia czynności nerek).
Interakcje z induktorami CYP3A4 i P-gp
Równoczesne stosowanie apiksabanu z silnymi induktorami CYP3A4 i P-gp (np. ryfampicyną,
fenytoiną, karbamazepiną, fenobarbitalem lub zielem dziurawca) może prowadzić do zmniejszenia
ekspozycji na apiksaban o ~50%. W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z migotaniem
przedsionków obserwowano zmniejszoną skuteczność oraz zwiększone ryzyko krwawień podczas
jednoczesnego stosowania apiksabanu z silnymi induktorami CYP3A4 oraz P-gp w porównaniu do
stosowania apiksabanu w monoterapii.
U pacjentów stosujących jednocześnie silne induktory zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu
ogólnoustrojowym obowiązują następujące zalecenia (patrz punkt 4.5):
- apiksaban należy stosować z ostrożnością w zapobieganiu ŻChZZ po planowym zabiegu
chirurgicznym protezoplastyki stawu biodrowego lub kolanowego, w zapobieganiu udarom
mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków
(NVAF) oraz w zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP;
- nie należy stosować apiksabanu w leczeniu ZŻG i leczeniu ZP, ponieważ jego skuteczność
może być zmniejszona.
Operacyjne leczenie złamania szyjki kości udowej
Nie oceniano skuteczności ani bezpieczeństwa stosowania apiksabanu w badaniach klinicznych
u pacjentów poddawanych operacyjnemu leczeniu złamania szyjki kości udowej. Z tego względu nie
zaleca się stosowania produktu u tych pacjentów.
Parametry laboratoryjne
Zgodnie z oczekiwaniami, w świetle mechanizmu działania apiksabanu, lek ten wpływa na wyniki
badań krzepnięcia (np. czas protrombinowy (PT), INR i czas częściowej tromboplastyny po aktywacji
(aPTT)). Zmiany wyników badań krzepnięcia obserwowane po oczekiwanej dawce leczniczej były
małe i wykazywały wysoką zmienność (patrz punkt 5.1).
Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych
Produkt leczniczy Treftenin zawiera laktozę. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany
u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem
złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, to znaczy produkt uznaje
się za „wolny od sodu”.
ChPL, pkt 4.5: Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Inhibitory CYP3A4 i P-gp
Jednoczesne podawanie apiksabanu z ketokonazolem (w dawce 400 mg raz na dobę), silnym
inhibitorem zarówno CYP3A4, jak i P-gp, prowadziło do dwukrotnego zwiększenia średniego pola
powierzchni pod krzywą (AUC) apiksabanu i 1,6-krotnego zwiększenia średniego maksymalnego
stężenia (Cmax) apiksabanu.
Stosowanie apiksabanu nie jest zalecane u pacjentów jednocześnie leczonych układowymi silnymi
inhibitorami zarówno CYP3A4, jak i P-gp, takimi jak leki przeciwgrzybicze z grupy azoli
(np. ketokonazol, itrakonazol, worykonazol i pozakonazol) oraz inhibitorami proteazy HIV
(np. rytonawirem) (patrz punkt 4.4).
Przypuszcza się, że substancje czynne, które nie są uważane za silne inhibitory zarówno CYP3A4, jak
i P-gp (np. amiodaron, klarytromycyna, diltiazem, flukonazol, naproksen, chinidyna, werapamil),
mogą w mniejszym stopniu zwiększać stężenie apiksabanu w osoczu. Podczas jednoczesnego
podawania apiksabanu z substancjami, które nie są silnymi inhibitorami CYP3A4 ani P-gp, nie ma
konieczności modyfikacji dawki apiksabanu. Na przykład diltiazem (w dawce 360 mg raz na dobę),
uznawany za umiarkowany inhibitor CYP3A4 i słaby inhibitor P-gp, prowadził do 1,4-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,3-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Naproksen (pojedyncza
dawka 500 mg), inhibitor P-gp niebędący inhibitorem CYP3A4, prowadził do 1,5-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,6-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Klarytromycyna (w dawce
500 mg dwa razy na dobę), inhibitor P-gp oraz silny inhibitor CYP3A4, prowadziła do 1,6-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,3-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu.
Inhibitory CYP3A4 i P-gp
Jednoczesne podawanie apiksabanu z ryfampicyną, silnym induktorem CYP3A4 i P-gp, prowadziło
do zmniejszenia średniego AUC apiksabanu o około 54% i Cmax apiksabanu o 42%. Jednoczesne
stosowanie apiksabanu z innymi silnymi induktorami CYP3A4 i P-gp (np. fenytoiną, karbamazepiną,
fenobarbitalem lub dziurawcem) może także prowadzić do zmniejszenia stężenia apiksabanu
w osoczu. Nie ma konieczności dostosowania dawki apiksabanu w trakcie stosowania takich
produktów leczniczych, jednak w zapobieganiu ŻChZZ po zabiegu chirurgicznym protezoplastyki
stawu biodrowego lub kolanowego, w zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej
u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków (NVAF) oraz w zapobieganiu nawrotowej
ZŻG i ZP apiksaban należy stosować z ostrożnością u pacjentów leczonych jednocześnie silnymi
induktorami zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu ogólnoustrojowym.
U pacjentów stosujących jednocześnie silne induktory zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu
ogólnoustrojowym apiksaban nie jest zalecany w leczeniu ZŻG i ZP, ponieważ jego skuteczność może
być zmniejszona (patrz punkt 4.4).
Leki przeciwzakrzepowe, inhibitory agregacji płytek krwi, SSRI/SNRI i NLPZ
Z powodu zwiększonego ryzyka krwawienia jednoczesne leczenie jakimikolwiek innymi lekami
przeciwzakrzepowymi jest przeciwwskazane, z wyjątkiem specyficznych sytuacji zmiany leczenia
przeciwzakrzepowego, gdy UFH jest podawana w dawkach niezbędnych do utrzymania drożności
centralnego cewnika żylnego lub tętniczego albo gdy UFH jest podawana podczas zabiegu ablacji
cewnikowej wykonywanego z powodu migotania przedsionków (patrz punkt 4.3).
Po jednoczesnym podaniu enoksaparyny (pojedynczej dawki 40 mg) i apiksabanu (pojedynczej dawki
5 mg) obserwowano addytywny wpływ na zahamowanie czynności czynnika krzepnięcia Xa.
Nie stwierdzono jednoznacznych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych po
jednoczesnym podawaniu apiksabanu z kwasem acetylosalicylowym (ASA) w dawce 325 mg raz na
dobę.
Apiksaban podawany jednocześnie z klopidogrelem (w dawce 75 mg raz na dobę) lub w skojarzeniu
z klopidogrelem 75 mg i ASA 162 mg raz na dobę, lub z prasugrelem (60 mg, a następnie 10 mg raz
na dobę) w badaniach fazy I nie prowadził do istotnego wydłużenia wzorcowego czasu krwawienia
lub dalszego hamowania agregacji płytek, w porównaniu z podawaniem leków przeciwpłytkowych
bez apiksabanu. Zwiększenie wyników badań krzepnięcia (PT, INR i aPTT) było spójne z działaniem
apiksabanu stosowanego w monoterapii.
Naproksen (w dawce 500 mg), inhibitor P-gp, prowadził do 1,5-krotnego zwiększenia średniego AUC
i 1,6-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Obserwowano odpowiednie wydłużenie wyników badań
krzepnięcia dla apiksabanu. Nie obserwowano żadnych zmian wpływu naproksenu na agregację płytek
krwi wywołaną przez kwas arachidonowy ani klinicznie istotnego wydłużenia czasu krwawienia po
jednoczesnym podaniu apiksabanu i naproksenu.
Pomimo tych obserwacji u niektórych osób po podawaniu produktów przeciwpłytkowych
jednocześnie z apiksabanem można zaobserwować bardziej wyraźną odpowiedź farmakodynamiczną.
Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania apiksabanu z lekami SSRI lub SNRI,
NLPZ, ASA i (lub) inhibitorami P2Y12, ponieważ te produkty lecznicze zwykle zwiększają ryzyko
krwawienia (patrz punkt 4.4).
Doświadczenie dotyczące jednoczesnego stosowania z innymi inhibitorami agregacji płytek krwi (na
przykład antagonistami receptora GPIIb/IIIa, dipirydamolem, dekstranem lub sulfinpirazonem) albo
lekami trombolitycznymi jest ograniczone. Ponieważ leki te zwiększają ryzyko krwawienia, nie zaleca
się ich jednoczesnego stosowania z apiksabanem (patrz punkt 4.4).
Inne terapie towarzyszące
Nie stwierdzono żadnych istotnych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych, gdy
apiksaban podawano jednocześnie z atenololem lub famotydyną. Jednoczesne podawanie apiksabanu
w dawce 10 mg z atenololem w dawce 100 mg nie wywierało klinicznie istotnego wpływu na
farmakokinetykę apiksabanu. Po jednoczesnym podaniu tych dwóch produktów leczniczych średnie
AUC i Cmax apiksabanu były o 15% i 18% niższe niż po podaniu samego apiksabanu. Jednoczesne
podanie 10 mg apiksabanu z 40 mg famotydyny nie wywierało wpływu na AUC i Cmax apiksabanu.
Wpływ apiksabanu na inne produkty lecznicze
W badaniach in vitro apiksaban, stosowany w stężeniach znacznie większych od maksymalnego
stwierdzanego u pacjentów stężenia w osoczu, nie wywierał hamującego wpływu na aktywność
CYP1A2, CYP2A6, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2D6 ani CYP3A4 (IC50 > 45 μM) i wywierał
słaby hamujący wpływ na aktywność CYP2C19 (IC50 > 20 μM). Apiksaban w stężeniu do 20 μM nie
indukował CYP1A2, CYP2B6, CYP3A4/5. Z tego powodu nie należy oczekiwać wpływu apiksabanu
na klirens metaboliczny jednocześnie podawanych produktów leczniczych, które są metabolizowane
przez te enzymy. Apiksaban nie jest istotnym inhibitorem P-gp.
W badaniach przeprowadzonych u zdrowych osobników, jak opisano poniżej, apiksaban nie wywierał
istotnego wpływu na farmakokinetykę digoksyny, naproksenu ani atenololu.
Digoksyna
Jednoczesne podawanie apiksabanu (w dawce 20 mg raz na dobę) i digoksyny (w dawce 0,25 mg raz
na dobę), substratu P-gp, nie wpływało na AUC ani Cmax digoksyny. W związku z tym apiksaban nie
hamuje transportu substratu, w którym pośredniczy P-gp.
Naproksen
Jednoczesne podawanie pojedynczej dawki apiksabanu (10 mg) i naproksenu (500 mg), powszechnie
stosowanego NLPZ, nie wywierało żadnego wpływu na AUC ani Cmax naproksenu.
Atenolol
Jednoczesne podawanie pojedynczej dawki apiksabanu (10 mg) i atenololu (100 mg), powszechnie
stosowanego leku beta-adrenolitycznego, nie wpływało na farmakokinetykę atenololu.
Węgiel aktywny
Podanie węgla aktywnego zmniejsza ekspozycję na apiksaban (patrz punkt 4.9).
ChPL, pkt 4.8: Działania niepożądane
Podsumowanie profilu bezpieczeństwa
Bezpieczeństwo apiksabanu zostało sprawdzone w 7 badaniach klinicznych fazy III u ponad
21 000 pacjentów: u ponad 5 000 pacjentów w badaniach dotyczących zapobiegania żylnej chorobie
zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), u ponad 11 000 pacjentów w badaniach dotyczących
niezastawkowego migotania przedsionków (NVAF) i u ponad 4 000 pacjentów w badaniach
dotyczących leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) przy średniej całkowitej
ekspozycji przez 20 dni, 1,7 lat i 221 dni, odpowiednio (patrz punkt 5.1).
Częste działania niepożądane obejmowały krwawienie, stłuczenie, krwawienie z nosa i krwiak (profil
działań niepożądanych wraz z częstością występowania według wskazania przedstawiono w Tabeli 2).
W badaniach dotyczących zapobiegania ŻChZZ ogółem działania niepożądane wystąpiły u 11%
pacjentów otrzymujących apiksaban w dawce 2,5 mg dwa razy na dobę. W badaniach porównujących
apiksaban z enoksaparyną ogólna częstość występowania działań niepożądanych związanych
z krwawieniem po zastosowaniu apiksabanu wynosiła 10%.
W badaniach dotyczących niezastawkowego migotania przedsionków (NVAF) ogólna częstość
występowania działań niepożądanych związanych z krwawieniem po zastosowaniu apiksabanu
wynosiła 24,3% w badaniu porównującym apiksaban z warfaryną oraz 9,6% w badaniu
porównującym apiksaban z kwasem acetylosalicylowym. W badaniu porównującym apiksaban
z warfaryną częstość występowania poważnych krwawień z przewodu pokarmowego spełniających
kryteria ISTH (w tym krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego, dolnego odcinka
przewodu pokarmowego oraz z odbytnicy) po zastosowaniu apiksabanu wynosiła 0,76% w skali roku.
Częstość występowania poważnych krwawień wewnątrzgałkowych spełniających kryteria ISTH po
zastosowaniu apiksabanu wynosiła 0,18% w skali roku.
W badaniach dotyczących leczenia ŻChZZ ogólna częstość występowania działań niepożądanych
związanych z krwawieniem po zastosowaniu apiksabanu wynosiła 15,6% w badaniu porównującym
apiksaban z enoksaparyną/warfaryną oraz 13,3% w badaniu porównującym apiksaban z placebo (patrz
punkt 5.1).
Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
Tabela 2 przedstawia działania niepożądane pogrupowane według klasyfikacji układów i narządów
oraz częstości występowania zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥ 1/10), często
(≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo
rzadko (< 1/10 000), częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych
danych) dla zapobiegania ŻChZZ, niezastawkowego migotania przedsionków (NVAF) oraz leczenia
ŻChZZ, odpowiednio.
13
Tabela 2: Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Rzadko
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często*
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Rzadko
Często: Rzadko
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Często
Często: Rzadko
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Częstość nieznana
Często: Rzadko
Często: Rzadko
Często: Często
Często: Często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Często
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Rzadko
Często: Często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
14
Niezbyt często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Często
Niezbyt często: Rzadko
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Bardzo rzadko
Często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Rzadko
Często: Rzadko
Często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Często: Często
Często: Często
15
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
* W badaniu CV185057 (długoterminowe zapobieganie ŻChZZ ) nie było przypadków uogólnionego
świądu.
† Termin „krwotok śródmózgowy” odnosi się do wszelkich krwotoków śródczaszkowych lub
wewnątrzrdzeniowych (np. udar krwotoczny mózgu, krwotok do skorupy mózgowia, krwotok do
móżdżku, krwotok dokomorowy lub krwotok podtwardówkowy).
Zastosowaniu apiksabanu może towarzyszyć zwiększone ryzyko utajonego lub jawnego krwawienia
z każdej tkanki lub narządu, które może prowadzić do niedokrwistości pokrwotocznej. Objawy
przedmiotowe, podmiotowe i ciężkość mogą być różne w zależności od lokalizacji i stopnia lub
nasilenia krwawienia (patrz punkty 4.4. i 5.1).
Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań
niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania
produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać
wszelkie podejrzewane działania niepożądane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych
Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych
i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301,
faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.
Apixabanum 5 mg (tabletki powlekane)
Dane z dokumentów wyodrębnione automatycznie
- Przechowywanie
- brak specjalnych zaleceń (wg dokumentu)
źródło: ChPL, pkt 6.4
- Termin ważności
- 2 lata (opakowanie nieotwarte)
źródło: ChPL, pkt 6.3
- Substancje pomocnicze
- Rdzeń tabletki: Laktoza; Celuloza mikrokrystaliczna; Kroskarmeloza sodowa; Sodu laurylosiarczan; Magnezu stearynian
- Otoczka tabletki: Laktoza jednowodna; Hypromeloza (E 464); Tytanu dwutlenek (E 171); Makrogol 3350; Triacetyna; Żelaza tlenek czerwony (E 172)
źródło: ChPL, pkt 6.1
- Substancje wymienione w dokumencie (m.in. alergeny, cukry, alkohol, sód)
- barwniki: w składzie (Otoczka tabletki)
- laktoza: wymieniona w ChPL pkt 4.4; w składzie (Rdzeń tabletki); w składzie (Otoczka tabletki)
- sód: mniej niż 1 mmol (23 mg) na tabletkę (ChPL pkt 4.4)
źródło: ChPL, pkt 4.4, ChPL, pkt 6.1
Pokazane są tylko substancje wymienione w dokumencie; brak wzmianki nie oznacza, że substancji nie ma w leku.
- Opakowanie i akcesoria
- opakowanie bezpośrednie: blister, butelka
źródło: ChPL, pkt 6.5
- Wygląd
- owalny nadruk: TV nadruk: G2
Jasnoróżowe, owalne tabletki powlekane o zmodyfikowanym kształcie, z wytłoczonym oznakowaniem „TV” po jednej stronie i „G2” po drugiej stronie. Wymiary: długość: 9,9 – 10,5 mm, szerokość: 5,0 – 5,6 mm, grubość: 4,2 – 4,8 mm. Blistry i butelki zapakowane są w pudełka tekturowe z ulotką wewnątrz pudełka. Karta ostrzeżeń dla pacjenta: informacje dotyczące postępowania Wewnątrz opakowania leku Treftenin wraz z ulotką dla pacjenta znajduje się Karta ostrzeżeń dla pacjenta lub podobna karta może zostać wydana przez lekarza. Karta ostrzeżeń dla pacjenta zawiera informacje, które będą pomocne dla pacjenta i mogą stanowić ostrzeżenie dla innych lekarzy, że pacjent przyjmuje lek Treftenin. Należy zawsze mieć tę kartę przy sobie. 1. Wyjąć kartę 2. Należy wypełnić poniższe punkty lub zwrócić się do lekarza z prośbą o ich wypełnienie: - Imię i nazwisko: - Data urodzenia: - Wskazanie: - Dawka: ...... mg dwa razy na dobę - Imię i nazwisko lekarza: - Numer telefonu lekarza: 3. Należy złożyć kartę i mieć ją zawsze przy sobie. źródło: Ulotka, pkt 6, ChPL, pkt 3
- Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn
- dokument: brak wpływu lub wpływ nieistotny źródło: „Produkt leczniczy Treftenin nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.” · ChPL, pkt 4.7
- Działania niepożądane
10 pozycji, według częstości
- często: Niezbyt często; Często; Niezbyt często*; Częstość nieznana; Rzadko
- niezbyt często: Rzadko; Często; Niezbyt często; Bardzo rzadko; Częstość nieznana
Lista może być niepełna: wyodrębniono tylko zapisy w układzie „Często: …”. Pełna lista jest w ChPL.
źródło: ChPL, pkt 4.8
Dawkowanie wg dokumentu wyodrębnione automatycznie
- Wiek i masa ciała
-
- nie stosować poniżej 18 lat (dzieci, młodzież)
źródło: „Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu leczniczego Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat.” · ChPL, pkt 4.2
- Dawkowanie wg grup (cytat)
-
- Dzieci i młodzież: „Dzieci i młodzież Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu leczniczego Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Brak dostępnych danych.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu to 5 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu do leczenia ostrej ZŻG i leczenia ZP wynosi 10 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę przez pierwsze 7 dni, a następnie 5 mg, doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka apiksabanu w zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP wynosi 2,5 mg, przyjmowana doustnie, dwa razy na dobę.” źródło: ChPL, pkt 4.2
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to jedna tabletka 5 mg dwa razy na dobę.” źródło: Ulotka, pkt 3
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to jedna tabletka 2,5 mg dwa razy na dobę, jeżeli:” źródło: Ulotka, pkt 3
- dawkowanie (zdanie bez nagłówka grupy): „Zalecana dawka to dwie tabletki 5 mg dwa razy na dobę przez pierwsze 7 dni, na przykład dwie tabletki rano i dwie wieczorem.” źródło: Ulotka, pkt 3
- Grupy szczególne (cytat)
-
Osoby w podeszłym wieku
„Osoby w podeszłym wieku Leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) – nie ma konieczności dostosowywania dawki (patrz punkty 4.4 i 5.2). Niezastawkowe migotanie przedsionków – nie ma konieczności dostosowywania dawki, chyba że spełnione są kryteria do zmniejszenia dawki (patrz „Zmniejszenie dawki” na początku punktu 4.2).” źródło: ChPL, pkt 4.2
Zaburzenia czynności nerek
„Zaburzenia czynności nerek U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek obowiązują następujące zalecenia: - W leczeniu ZŻG, leczeniu ZP i zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP (leczenie ŻChZZ) nie ma konieczności dostosowywania dawki (patrz punkt 5.2). - W zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków i ze stężeniem kreatyniny w surowicy ≥ 1,5 mg/dL (133 mikromole/L) w powiązaniu z wiekiem ≥ 80 lat lub masą ciała ≤ 60 kg należy zmniejszyć dawkę według wytycznych podanych powyżej. Przy braku innych kryteriów wymagających zmniejszenia dawki (wiek, masa ciała) nie ma potrzeby dostosowywania dawki (patrz punkt” źródło: ChPL, pkt 4.2
Zaburzenia czynności wątroby
„Zaburzenia czynności wątroby Produkt leczniczy Treftenin jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby przebiegającymi z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia (patrz punkt 4.3). Nie zaleca się jego stosowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (patrz punkty 4.4 i 5.2).” źródło: ChPL, pkt 4.2
Ciąża
„Ciąża Nie ma danych dotyczących stosowania apiksabanu u kobiet w ciąży. Badania przeprowadzone na zwierzętach nie wskazują na występowanie bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na rozród (patrz punkt 5.3). W celu zachowania ostrożności, zaleca się unikać stosowania apiksabanu w okresie ciąży.” źródło: ChPL, pkt 4.6
Karmienie piersią
„Karmienie piersią Nie wiadomo, czy apiksaban lub jego metabolity przenikają do mleka ludzkiego. Dostępne dane pochodzące z badań na zwierzętach wskazują na wydzielanie apiksabanu do mleka (patrz punkt 5.3). Nie można wykluczyć istnienia ryzyka dla dziecka karmionego piersią. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać/wstrzymać leczenie apiksabanem, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.” źródło: ChPL, pkt 4.6
- Płodność: „Płodność Badania przeprowadzone na zwierzętach, którym podawano apiksaban, nie wykazały wpływu produktu na płodność (patrz punkt 5.3).” źródło: ChPL, pkt 4.6
- Jedzenie, napoje i alkohol (cytat)
-
- jedzenie i napoje: „Produkt leczniczy Treftenin należy przyjmować niezależnie od posiłku, popijając wodą.”
jedzenie i napoje
„W przypadku pacjentów, którzy nie są w stanie połknąć tabletek w całości, można rozkruszyć tabletki produktu leczniczego Treftenin i sporządzić zawiesinę w wodzie lub 5% wodnym roztworze glukozy (G5W) lub w soku jabłkowym bądź wymieszać z musem jabłkowym i podać natychmiast doustnie (patrz punkt 5.2).”
- jedzenie i napoje: „Rozkruszone tabletki produktu leczniczego Treftenin pozostają stabilne w wodzie, G5W, soku jabłkowym i musie jabłkowym przez maksymalnie 4 godziny.”
źródło: ChPL, pkt 4.2
Z ulotkiOficjalna informacja dla pacjenta dołączana do opakowania leku. i ChPLOficjalny dokument dla lekarzy i farmaceutów z pełnymi informacjami o leku. wyodrębnione automatycznie
Ulotka, pkt 2: Informacje ważne przed zastosowaniem leku Treftenin
Kiedy nie przyjmować leku Treftenin:
• jeśli pacjent ma uczulenie na apiksaban lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku
(wymienionych w punkcie 6),
• jeśli u pacjenta występuje nadmierne krwawienie,
• jeśli pacjent ma chorobę narządu, która zwiększa ryzyko dużego krwawienia (np. czynny lub
niedawno rozpoznany wrzód żołądka lub jelita, niedawno rozpoznane krwawienie do
mózgu),
• jeśli u pacjenta występuje choroba wątroby, która prowadzi do zwiększonego ryzyka
krwawienia (koagulopatia wątrobowa),
• jeśli pacjent przyjmuje leki zapobiegające krzepnięciu krwi (np. warfarynę, rywaroksaban,
dabigatran lub heparynę), z wyjątkiem sytuacji zmiany leczenia przeciwzakrzepowego, gdy
u pacjenta założono linię dostępu dożylnego lub dotętniczego i heparyna jest podawana przez tę
linię w celu utrzymania jej drożności, albo gdy pacjent jest poddawany ablacji cewnikowej (do
jego żyły wprowadzany jest cewnik) z powodu nieregularnego bicia serca (arytmii).
Ostrzeżenia i środki ostrożności
Przed rozpoczęciem stosowania leku należy omówić to z lekarzem, farmaceutą lub pielęgniarką, jeżeli
u pacjenta występuje jeden z poniższych stanów:
• zwiększone ryzyko krwawienia, na przykład:
- zaburzenia przebiegające z krwawieniem, w tym przypadki skutkujące zmniejszoną
aktywnością płytek krwi
- bardzo wysokie ciśnienie krwi, niewyrównane za pomocą leków
- wiek pacjenta – powyżej 75 lat
- masa ciała pacjenta – 60 kg lub mniej
• ciężka choroba nerek lub dializowanie pacjenta,
• zaburzenie czynności wątroby lub ich występowanie w przeszłości; lek Treftenin należy
stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z oznakami zmian czynności wątroby,
• jeśli pacjent ma protezę zastawki serca,
• jeśli lekarz stwierdzi, że ciśnienie krwi pacjenta jest niestabilne lub planowane jest inne leczenie
lub zabieg chirurgiczny w celu usunięcia zakrzepu krwi z płuc.
Należy zachować szczególną ostrożność stosując lek Treftenin:
• Jeśli u pacjenta występuje zaburzenie zwane zespołem antyfosfolipidowym (zaburzenie układu
odpornościowego powodujące zwiększone ryzyko zakrzepów), pacjent powinien powiadomić
o tym lekarza, który podejmie decyzję o ewentualnej zmianie leczenia.
W przypadku konieczności poddania się operacji lub zabiegowi, które mogą być związane
z krwawieniem, lekarz może poprosić pacjenta o tymczasowe zaprzestanie przyjmowania tego leku na
krótki czas. W przypadku braku pewności, czy dany zabieg może być związany z krwawieniem,
należy zapytać o to lekarza.
Dzieci i młodzież
Nie zaleca się stosowania leku Treftenin u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat.
Lek Treftenin a inne leki
Należy powiedzieć lekarzowi, farmaceucie lub pielęgniarce o wszystkich lekach przyjmowanych
przez pacjenta obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje przyjmować.
Niektóre leki mogą nasilać działanie leku Treftenin, a niektóre mogą osłabiać jego działanie. Lekarz
podejmie decyzję, czy pacjent powinien otrzymywać lek Treftenin w trakcie przyjmowania innych
leków i jak skrupulatnie powinien być monitorowany.
Następujące leki mogą nasilać działanie leku Treftenin i zwiększać ryzyko niepożądanego
krwawienia:
• niektóre leki stosowane w leczeniu zakażeń grzybiczych (np. ketokonazol i inne),
• niektóre leki przeciwwirusowe stosowane w leczeniu zakażenia HIV/AIDS (np. rytonawir),
• inne leki stosowane w celu zmniejszenia krzepnięcia krwi (np. enoksaparyna i inne),
• leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe (np. kwas acetylosalicylowy lub naproksen).
Szczególnie w przypadku, gdy pacjent ma więcej niż 75 lat i przyjmuje kwas acetylosalicylowy,
może być narażony na zwiększone ryzyko niepożądanego krwawienia.
• leki stosowane w przypadku wysokiego ciśnienia krwi lub problemów z sercem
(np. diltiazem),
• leki przeciwdepresyjne zwane selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny
lub inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny.
Następujące leki mogą zmniejszać zdolność leku Treftenin do zapobiegania tworzeniu zakrzepów:
• leki zapobiegające padaczce lub napadom drgawkowym (np. fenytoina i inne),
• ziele dziurawca (suplement ziołowy stosowany w depresji),
• leki stosowane w leczeniu gruźlicy lub innych zakażeń (np. ryfampicyna)
Ciąża i karmienie piersią
Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza że może być w ciąży lub gdy planuje mieć
dziecko, powinna poradzić się lekarza, farmaceuty lub pielęgniarki przed zastosowaniem tego leku.
Wpływ apiksabanu na ciążę i nienarodzone dziecko jest nieznany. Nie należy przyjmować leku
Treftenin w ciąży. Jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę w trakcie przyjmowania leku Treftenin, powinna
natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Nie wiadomo, czy apiksaban przenika do mleka ludzkiego. Przed zastosowaniem tego leku w trakcie
karmienia piersią należy poradzić się lekarza, farmaceuty lub pielęgniarki. Pacjentce może zostać
zalecone przerwanie karmienia piersią, przerwanie lub nierozpoczynanie przyjmowania leku
Treftenin.
Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn
Apiksaban nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Lek Treftenin zawiera laktozę (rodzaj cukru) i sód
Jeżeli stwierdzono wcześniej u pacjenta nietolerancję niektórych cukrów, pacjent powinien
skontaktować się z lekarzem przed przyjęciem leku.
Ten lek zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w tabletce, to znaczy lek uznaje się za „wolny od
sodu”.
Ulotka, pkt 4: Możliwe działania niepożądane
Jak każdy lek, lek ten może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.
Najczęstszym ogólnym działaniem niepożądanym apiksabanu jest krwawienie, które może
potencjalnie zagrażać życiu i może wymagać natychmiastowej pomocy medycznej.
Następujące działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku przyjmowania apiksabanu w celu
zapobiegania powstawaniu zakrzepu krwi w sercu u pacjentów z nieregularnym rytmem serca i co
najmniej jednym dodatkowym czynnikiem ryzyka.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 10 osób)
• Krwawienie, w tym:
- do oczu
- do żołądka lub jelita
- z odbytnicy
- krew w moczu
- z nosa
- z dziąseł
- siniaki i obrzęki
• Niedokrwistość, która może powodować zmęczenie lub bladość
• Niskie ciśnienie krwi, które może prowadzić do omdlenia lub przyspieszonego bicia serca.
• Nudności (mdłości).
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy (GGT).
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 100 osób)
• Krwawienie:
- do mózgu lub w obrębie kręgosłupa
- w jamie ustnej lub krwioplucie podczas kaszlu
- w jamie brzusznej lub z pochwy
- jasnoczerwona krew w stolcu
- krwawienie występujące po operacji, w tym siniaki i obrzęki, wyciek krwi lub płynu z rany
operacyjnej/miejsca nacięcia tkanek (wydzielina z rany) lub miejsca wstrzyknięcia
- z żylaków odbytu
- obecność krwi w stolcu lub w moczu wykryta w badaniach laboratoryjnych
• Zmniejszenie liczby płytek we krwi (co może wpływać na krzepnięcie)
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zaburzenia czynności wątroby
- zwiększenie aktywności niektórych enzymów wątrobowych
- zwiększone stężenie bilirubiny – produktu rozpadu czerwonych krwinek, który może
powodować zażółcenie skóry i oczu
• Wysypka skórna
• Świąd
• Wypadanie włosów
• Reakcje alergiczne (nadwrażliwość), które mogą powodować: obrzęk twarzy, warg, jamy
ustnej, języka i (lub) gardła oraz trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia
któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 1 000 osób)
• Krwawienie:
- w płucach lub w gardle
- do przestrzeni w tylnej części jamy brzusznej
- w obrębie mięśnia.
Bardzo rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić u maksymalnie 1 na 10 000 osób)
• Wysypka skórna, w przebiegu której mogą tworzyć się pęcherze i która wyglądem przypomina
małe tarcze strzelnicze (ciemny punkt w środku otoczony jaśniejszą obwódką, z ciemnym
pierścieniem wokół krawędzi) (rumień wielopostaciowy).
Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)
• Zapalenie naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń), które może powodować wysypkę skórną
lub wypukłe, płaskie, czerwone, okrągłe plamy pod powierzchnią skóry lub siniaki;
• Krwawienie w nerce, niekiedy z obecnością krwi w moczu, prowadzące do zaburzenia
czynności nerek (nefropatia związana z podaniem leków przeciwzakrzepowych).
Następujące działania niepożądane mogą wystąpić w przypadku przyjmowania apiksabanu w celu
leczenia lub zapobiegania ponownemu powstawaniu zakrzepów krwi w żyłach w kończynach dolnych
i zakrzepów krwi w naczyniach krwionośnych w płucach.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 10 osób)
• Krwawienie, w tym:
- z nosa
- z dziąseł
- krew w moczu
- siniaki i obrzęki
- w żołądku, w jelicie, z odbytnicy
- w jamie ustnej
- z pochwy
• Niedokrwistość, która może powodować zmęczenie lub bladość
• Zmniejszenie liczby płytek we krwi (co może wpływać na krzepnięcie)
• Nudności (mdłości)
• Wysypka skórna
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy (GGT) lub aminotransferazy
alaninowej (ALT).
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 100 osób)
• Niskie ciśnienie krwi, które może prowadzić do omdlenia lub przyspieszonego bicia serca
• Krwawienie:
- do oczu
- w jamie ustnej lub krwioplucie podczas kaszlu
- jasnoczerwona krew w stolcu
- obecność krwi w stolcu lub w moczu wykryta w badaniach laboratoryjnych
- krwawienie występujące po operacji, w tym siniaki i obrzęki, wyciek krwi lub płynu z rany
operacyjnej/miejsca nacięcia tkanek (wydzielina z rany) lub miejsca wstrzyknięcia
- z żylaków odbytu
- w obrębie mięśnia
• Świąd
• Wypadanie włosów
• Reakcje alergiczne (nadwrażliwość), które mogą powodować: obrzęk twarzy, warg, jamy
ustnej, języka i (lub) gardła oraz trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia
któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem
• Wyniki badań krwi mogą wskazywać na:
- zaburzenia czynności wątroby
- zwiększenie aktywności niektórych enzymów wątrobowych
- zwiększone stężenie bilirubiny – produktu rozpadu czerwonych krwinek, który może
powodować zażółcenie skóry i oczu.
Rzadkie działania niepożądane (mogą wystąpić nie częściej niż u 1 na 1 000 osób)
• Krwawienie:
- do mózgu lub w obrębie kręgosłupa
- w płucach.
Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)
• Krwawienie:
- do jamy brzusznej lub przestrzeni za jamą brzuszną.
• Wysypka skórna, w przebiegu której mogą tworzyć się pęcherze i która wyglądem przypomina
małe tarcze strzelnicze (ciemny punkt w środku otoczony jaśniejszą obwódką, z ciemnym
pierścieniem wokół krawędzi) (rumień wielopostaciowy);
• Zapalenie naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń), które może powodować wysypkę skórną
lub wypukłe, płaskie, czerwone, okrągłe plamy pod powierzchnią skóry lub siniaki;
• Krwawienie w nerce, niekiedy z obecnością krwi w moczu, prowadzące do zaburzenia
czynności nerek (nefropatia związana z podaniem leków przeciwzakrzepowych).
Zgłaszanie działań niepożądanych
Jeśli u pacjenta wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane
niewymienione w tej ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi, farmaceucie lub pielęgniarce.
Działania niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania
Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych,
Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa,
tel.: +48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. Dzięki zgłaszaniu
działań niepożądanych będzie można zgromadzić więcej informacji na temat bezpieczeństwa
stosowania leku.
ChPL, pkt 4.3: Przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną
w punkcie 6.1.
- Czynne, istotne klinicznie krwawienie.
- Choroba wątroby przebiegająca z koagulopatią i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia
(patrz punkt 5.2).
- Zmiana chorobowa lub stan chorobowy, jeśli uważa się, że stanowi czynnik ryzyka wystąpienia
dużego krwawienia. Może obejmować występujące aktualnie lub w ostatnim czasie
owrzodzenie przewodu pokarmowego, obecność nowotworu złośliwego obarczonego wysokim
ryzykiem krwawienia, niedawno przebyty uraz mózgu lub rdzenia kręgowego, niedawno
przebyta operacja mózgu, kręgosłupa lub operacja okulistyczna, niedawno przebyte krwawienie
śródczaszkowe, potwierdzona lub podejrzewana obecność żylaków przełyku, wady rozwojowe
układu tętniczo-żylnego, tętniaki naczyniowe lub duże nieprawidłowości naczyń krwionośnych
w obrębie rdzenia kręgowego lub mózgu.
- Jednoczesne leczenie jakimkolwiek innym lekiem o działaniu przeciwzakrzepowym,
np. heparyną niefrakcjonowaną (ang. unfractionated heparin, UFH), heparynami
drobnocząsteczkowymi (enoksaparyna, dalteparyna, itp.), pochodnymi heparyny
(fondaparynuks, itp.), doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi (warfaryna, rywaroksaban,
dabigatran, itp.), z wyjątkiem specyficznych sytuacji zmiany leczenia przeciwzakrzepowego
(patrz punkt 4.2), sytuacji, gdy UFH jest podawana w dawkach niezbędnych do utrzymania
drożności centralnego cewnika żylnego lub tętniczego u pacjenta, albo gdy UFH jest podawana
podczas zabiegu ablacji cewnikowej wykonywanego z powodu migotania przedsionków (patrz
punkty 4.4 i 4.5).
ChPL, pkt 4.4: Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania
Ryzyko krwawienia
Tak jak w przypadku stosowania innych leków przeciwzakrzepowych, należy uważnie obserwować
pacjentów przyjmujących apiksaban pod kątem objawów krwawienia. Zaleca się zachowanie
ostrożności przy jego stosowaniu w stanach przebiegających ze zwiększonym ryzykiem krwawienia.
W razie wystąpienia dużego krwawienia podawanie apiksabanu należy przerwać (patrz punkty 4.8
i 4.9).
Chociaż leczenie apiksabanem nie wymaga rutynowej kontroli ekspozycji na lek, kalibrowany,
ilościowy test anty-Xa może być użyteczny w wyjątkowych sytuacjach, w których znajomość
ekspozycji na apiksaban może pomóc w podjęciu decyzji klinicznych, np. przedawkowanie oraz nagły
zabieg chirurgiczny (patrz punkt 5.1).
Dostępny jest lek odwracający działanie apiksabanu skierowane przeciw czynnikowi Xa.
Interakcje z innymi produktami leczniczymi wpływającymi na hemostazę
Ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia jednoczesne stosowanie innych leków
przeciwzakrzepowych jest przeciwwskazane (patrz punkt 4.3).
Jednoczesne stosowanie apiksabanu z lekami przeciwpłytkowymi zwiększa ryzyko krwawienia (patrz
punkt 4.5).
Należy zachować ostrożność u pacjentów, którzy otrzymują jednocześnie selektywne inhibitory
wychwytu zwrotnego serotoniny (ang. selective serotonin reuptake inhibitors, SSRI) lub inhibitory
wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (ang. serotonin norepinephrine reuptake inhibitors,
SNRI) lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym kwas acetylosalicylowy.
Po zabiegach chirurgicznych nie zaleca się stosowania innych inhibitorów agregacji płytek krwi
jednocześnie z apiksabanem (patrz punkt 4.5).
U pacjentów z migotaniem przedsionków w stanie uzasadniającym stosowanie pojedynczej lub
podwójnej terapii przeciwpłytkowej należy przeprowadzić szczegółową ocenę potencjalnych korzyści
w kontekście możliwych zagrożeń przed jednoczesnym zastosowaniem takiego leczenia i apiksabanu.
W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z migotaniem przedsionków jednoczesne stosowanie
kwasu acetylosalicylowego (ASA) zwiększało ryzyko dużego krwawienia podczas stosowania
apiksabanu z 1,8% w skali roku do 3,4% w skali roku, jak również zwiększało ryzyko krwawienia
podczas stosowania warfaryny z 2,7% do 4,6% w skali roku. W tym badaniu klinicznym jedynie
ograniczona liczba pacjentów (2,1%) stosowała równocześnie podwójną terapię przeciwpłytkową
(patrz punkt 5.1).
Badanie kliniczne obejmowało pacjentów z migotaniem przedsionków oraz OZW i (lub) poddanych
przezskórnej interwencji wieńcowej (ang. percutaneous coronary interventions, PCI), u których
planowany okres leczenia inhibitorem P2Y12, w skojarzeniu z ASA albo bez jednoczesnego
podawania ASA, oraz doustnym lekiem przeciwzakrzepowym (apiksabanem lub antagonistami
witaminy K (ang. vitamin K antagonists, VKA)) wynosił 6 miesięcy. Stwierdzono, że jednoczesne
stosowanie ASA u pacjentów leczonych apiksabanem zwiększa ryzyko dużego krwawienia
zdefiniowanego według kryteriów Międzynarodowego Towarzystwa Zakrzepicy i Hemostazy
(ang. International Society on Thrombosis and Hemostasis, ISTH) lub krwawienia istotnego klinicznie
innego niż duże (ang. clinically relevant non-major, CRNM) z 16,4% do 33,1% w skali roku (patrz
punkt 5.1).
W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka po ostrym zespole
wieńcowym bez migotania przedsionków, u których występowało wiele chorób współistniejących
dotyczących serca oraz innych układów i którzy otrzymywali ASA lub skojarzenie ASA
z klopidogrelem, zaobserwowano istotne zwiększenie ryzyka wystąpienia dużego krwawienia
spełniającego kryteria ISTH wśród pacjentów otrzymujących apiksaban (5,13% w skali roku)
w porównaniu z placebo (2,04% w skali roku).
Stosowanie produktów trombolitycznych w leczeniu ostrego udaru niedokrwiennego
Doświadczenia ze stosowaniem produktów trombolitycznych w celu leczenia ostrego udaru
niedokrwiennego u pacjentów otrzymujących apiksaban są bardzo ograniczone (patrz punkt 4.5).
Pacjenci z protezami zastawek serca
Nie badano bezpieczeństwa stosowania i skuteczności apiksabanu u pacjentów z protezami zastawek
serca, z migotaniem przedsionków lub bez niego. Z tego względu nie zaleca się stosowania produktu
apiksabanu w tym stanie.
Pacjenci z zespołem antyfosfolipidowym
Nie zaleca się stosowania doustnych antykoagulantów o działaniu bezpośrednim, takich jak apiksaban,
u pacjentów z zakrzepicą ze zdiagnozowanym zespołem antyfosfolipidowym. Zwłaszcza u pacjentów
z trzema wynikami pozytywnymi (antykoagulant toczniowy, przeciwciała antykardiolipinowe oraz
przeciwciała przeciwko β2 glikoproteinie-I) leczenie z zastosowaniem doustnych leków
przeciwzakrzepowych o działaniu bezpośrednim może być związane z większą liczbą nawrotów
incydentów zakrzepowych niż podczas leczenia antagonistami witaminy K.
Zabiegi chirurgiczne i inne zabiegi inwazyjne
Apiksaban należy odstawić co najmniej 48 godzin przed planowym zabiegiem chirurgicznym lub
innym zabiegiem inwazyjnym obarczonym umiarkowanym lub wysokim ryzykiem krwawienia.
Dotyczy to również interwencji, w których nie można wykluczyć możliwości krwawienia istotnego
klinicznie lub w których ryzyko krwawienia byłoby nieakceptowalne.
Apiksaban należy odstawić co najmniej 24 godziny przed planowym zabiegiem chirurgicznym lub
innym zabiegiem inwazyjnym obarczonym niskim ryzykiem krwawienia. Dotyczy to również
interwencji, w których można oczekiwać, że ewentualne krwawienie będzie minimalne, wystąpi
w stosunkowo bezpiecznej lokalizacji bądź będzie łatwe do opanowania.
Jeżeli nie ma możliwości odroczenia zabiegu chirurgicznego lub zabiegu inwazyjnego, wówczas
należy zachować ostrożność i brać pod uwagę zwiększone ryzyko krwawienia. Należy rozważyć
ryzyko krwawienia w stosunku do stopnia pilności zabiegu.
Stosowanie apiksabanu należy wznowić możliwie jak najszybciej po zabiegu inwazyjnym lub
interwencji chirurgicznej, o ile sytuacja kliniczna na to pozwala i o ile uzyskano odpowiednią
hemostazę (w odniesieniu do kardiowersji patrz punkt 4.2).
U pacjentów poddawanych ablacji cewnikowej z powodu migotania przedsionków nie ma
konieczności przerywania leczenia apiksabanem (patrz punkty 4.2, 4.3 i 4.5).
Tymczasowe przerwanie stosowania produktu leczniczego
Odstawienie leków przeciwzakrzepowych, w tym apiksabanu, z powodu aktywnego krwawienia,
planowej operacji chirurgicznej lub zabiegów inwazyjnych naraża pacjentów na podwyższone ryzyko
zakrzepicy. Należy unikać opóźnień w leczeniu, a w przypadku konieczności tymczasowego
przerwania stosowania apiksabanu z dowolnego powodu leczenie należy wznowić możliwie jak
najszybciej.
Pacjenci z ZP hemodynamicznie niestabilni lub pacjenci wymagający leczenia trombolitycznego lub
embolektomii płucnej
Ponieważ nie określono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności apiksabanu w tych sytuacjach
klinicznych, apiksaban nie jest zalecany w zastępstwie do heparyny niefrakcjonowanej u pacjentów
z zatorowością płucną, którzy są hemodynamicznie niestabilni lub mogą być leczeni trombolitycznie
bądź poddani embolektomii.
Pacjenci z czynną chorobą nowotworową
Pacjenci z czynną chorobą nowotworową mogą być narażeni na wysokie ryzyko zarówno żylnej
choroby zakrzepowo-zatorowej, jak i epizodów krwawienia. Jeśli rozważa się stosowanie apiksabanu
w leczeniu ZŻG lub ZP u pacjentów z chorobą nowotworową, należy uważnie ocenić stosunek
korzyści do ryzyka (patrz również punkt 4.3).
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
Ograniczone dane kliniczne wskazują, że stężenia apiksabanu w osoczu są zwiększone u pacjentów
z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 15-29 mL/minutę), co może prowadzić
do zwiększonego ryzyka krwawienia. Należy zachować ostrożność podczas stosowania apiksabanu
w leczeniu ZŻG, leczeniu ZP i zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP u pacjentów z ciężkimi
zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 15-29 mL/minutę) (patrz punkty 4.2 i 5.2).
W zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów z niezastawkowym
migotaniem przedsionków (NVAF), pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens
kreatyniny 15-29 mL/minutę) oraz pacjentów ze stężeniem kreatyniny w surowicy ≥ 1,5 mg/dL
(133 mikromole/L) w powiązaniu z wiekiem ≥ 80 lat lub masą ciała ≤ 60 kg należy stosować mniejszą
dawkę apiksabanu – 2,5 mg dwa razy na dobę (patrz punkt 4.2).
Nie ma doświadczenia klinicznego u pacjentów z klirensem kreatyniny < 15 mL/minutę lub
u pacjentów dializowanych, dlatego nie zaleca się stosowania apiksabanu u tych pacjentów (patrz
punkty 4.2 i 5.2).
Pacjenci w podeszłym wieku
Wraz z wiekiem może zwiększać się ryzyko wystąpienia krwotoku (patrz punkt 5.2).
Ponadto należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania apiksabanu z ASA
u pacjentów w podeszłym wieku z powodu potencjalnie większego ryzyka krwawienia.
Masa ciała
Mała masa ciała (< 60 kg) może zwiększać ryzyko krwotoku (patrz punkt 5.2).
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
Apiksaban jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby przebiegającymi z koagulopatią
i klinicznie istotnym ryzykiem krwawienia (patrz punkt 4.3).
Nie zaleca się jego stosowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (patrz punkt
5.2).
Należy go stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi
zaburzeniami czynności wątroby (klasa A lub B skali Childa-Pugha) (patrz punkty 4.2 i 5.2).
Pacjentów ze zwiększoną aktywnością enzymów wątrobowych – aminotransferazy alaninowej (AlAT)
/ aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) > 2 x GGN lub stężeniem całkowitej bilirubiny
≥ 1,5 x GGN wykluczano z udziału w badaniach klinicznych. W związku z tym apiksaban należy
stosować ostrożnie w tej populacji pacjentów (patrz punkt 5.2). Przed rozpoczęciem leczenia
apiksabanem należy wykonać badania czynności wątroby.
Interakcje z inhibitorami cytochromu P450 3A4 (CYP3A4) i glikoproteiny P (P-gp)
Stosowanie apiksabanu nie jest zalecane u pacjentów otrzymujących jednocześnie leczenie
układowymi silnymi inhibitorami CYP3A4 i P-gp, takimi jak leki przeciwgrzybicze z grupy azoli
(np. ketokonazol, itrakonazol, worykonazol i pozakonazol) oraz inhibitorami proteazy HIV
(np. rytonawir). Wymienione produkty lecznicze mogą zwiększać ekspozycję na apiksaban
dwukrotnie (patrz punkt 4.5) lub więcej w obecności dodatkowych czynników, które zwiększają
ekspozycję na apiksaban (np. ciężkie zaburzenia czynności nerek).
Interakcje z induktorami CYP3A4 i P-gp
Równoczesne stosowanie apiksabanu z silnymi induktorami CYP3A4 i P-gp (np. ryfampicyną,
fenytoiną, karbamazepiną, fenobarbitalem lub zielem dziurawca) może prowadzić do zmniejszenia
ekspozycji na apiksaban o ~50%. W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z migotaniem
przedsionków obserwowano zmniejszoną skuteczność oraz zwiększone ryzyko krwawień podczas
jednoczesnego stosowania apiksabanu z silnymi induktorami CYP3A4 oraz P-gp w porównaniu do
stosowania apiksabanu w monoterapii.
U pacjentów stosujących jednocześnie silne induktory zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu
ogólnoustrojowym obowiązują następujące zalecenia (patrz punkt 4.5):
- apiksaban należy stosować z ostrożnością w zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości
systemowej u pacjentów z niezastawkowym migotaniem przedsionków (NVAF) oraz
w zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP;
- nie należy stosować apiksabanu w leczeniu ZŻG i leczeniu ZP, ponieważ jego skuteczność
może być zmniejszona.
Parametry laboratoryjne
Zgodnie z oczekiwaniami, w świetle mechanizmu działania apiksabanu, lek ten wpływa na wyniki
badań krzepnięcia (np. czas protrombinowy (PT), INR i czas częściowej tromboplastyny po aktywacji
(aPTT)). Zmiany wyników badań krzepnięcia obserwowane po oczekiwanej dawce leczniczej były
małe i wykazywały wysoką zmienność (patrz punkt 5.1).
Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych
Produkt leczniczy Treftenin zawiera laktozę. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u
pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem
złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, to znaczy produkt uznaje
się za „wolny od sodu”.
ChPL, pkt 4.5: Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Inhibitory CYP3A4 i P-gp
Jednoczesne podawanie apiksabanu z ketokonazolem (w dawce 400 mg raz na dobę), silnym
inhibitorem zarówno CYP3A4, jak i P-gp, prowadziło do dwukrotnego zwiększenia średniego pola
powierzchni pod krzywą (AUC) apiksabanu i 1,6-krotnego zwiększenia średniego maksymalnego
stężenia (Cmax) apiksabanu.
Stosowanie apiksabanu nie jest zalecane u pacjentów jednocześnie leczonych układowymi silnymi
inhibitorami zarówno CYP3A4, jak i P-gp, takimi jak leki przeciwgrzybicze z grupy azoli (np.
ketokonazol, itrakonazol, worykonazol i pozakonazol) oraz inhibitorami proteazy HIV (np.
rytonawirem) (patrz punkt 4.4).
Przypuszcza się, że substancje czynne, które nie są uważane za silne inhibitory zarówno CYP3A4, jak
i P-gp (np. amiodaron, klarytromycyna, diltiazem, flukonazol, naproksen, chinidyna, werapamil),
mogą w mniejszym stopniu zwiększać stężenie apiksabanu w osoczu. Podczas jednoczesnego
podawania apiksabanu z substancjami, które nie są silnymi inhibitorami CYP3A4 ani P-gp, nie ma
konieczności modyfikacji dawki apiksabanu. Na przykład diltiazem (w dawce 360 mg raz na dobę),
uznawany za umiarkowany inhibitor CYP3A4 i słaby inhibitor P-gp, prowadził do 1,4-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,3-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Naproksen (pojedyncza
dawka 500 mg), inhibitor P-gp niebędący inhibitorem CYP3A4, prowadził do 1,5-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,6-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Klarytromycyna (w dawce
500 mg dwa razy na dobę), inhibitor P-gp oraz silny inhibitor CYP3A4, prowadziła do 1,6-krotnego
zwiększenia średniego AUC i 1,3-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu.
Inhibitory CYP3A4 i P-gp
Jednoczesne podawanie apiksabanu z ryfampicyną, silnym induktorem CYP3A4 i P-gp, prowadziło
do zmniejszenia średniego AUC apiksabanu o około 54% i Cmax apiksabanu o 42%. Jednoczesne
stosowanie apiksabanu z innymi silnymi induktorami CYP3A4 i P-gp (np. fenytoiną, karbamazepiną,
fenobarbitalem lub dziurawcem) może także prowadzić do zmniejszenia stężenia apiksabanu w
osoczu. Nie ma konieczności dostosowania dawki apiksabanu w trakcie stosowania takich produktów
leczniczych, jednak w zapobieganiu udarom mózgu i zatorowości systemowej u pacjentów
z niezastawkowym migotaniem przedsionków (NVAF) oraz w zapobieganiu nawrotowej ZŻG i ZP
apiksaban należy stosować z ostrożnością u pacjentów leczonych jednocześnie silnymi induktorami
zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu ogólnoustrojowym.
U pacjentów stosujących jednocześnie silne induktory zarówno CYP3A4, jak i P-gp o działaniu
ogólnoustrojowym apiksaban nie jest zalecany w leczeniu ZŻG i ZP, ponieważ jego skuteczność może
być zmniejszona (patrz punkt 4.4).
Leki przeciwzakrzepowe, inhibitory agregacji płytek krwi, SSRI/SNRI i NLPZ
Z powodu zwiększonego ryzyka krwawienia jednoczesne leczenie jakimikolwiek innymi lekami
przeciwzakrzepowymi jest przeciwwskazane, z wyjątkiem specyficznych sytuacji zmiany leczenia
przeciwzakrzepowego, gdy UFH jest podawana w dawkach niezbędnych do utrzymania drożności
centralnego cewnika żylnego lub tętniczego albo gdy UFH jest podawana podczas zabiegu ablacji
cewnikowej wykonywanego z powodu migotania przedsionków (patrz punkt 4.3).
Po jednoczesnym podaniu enoksaparyny (pojedynczej dawki 40 mg) i apiksabanu (pojedynczej dawki
5 mg) obserwowano addytywny wpływ na zahamowanie czynności czynnika krzepnięcia Xa.
Nie stwierdzono jednoznacznych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych po
jednoczesnym podawaniu apiksabanu z kwasem acetylosalicylowym (ASA) w dawce 325 mg raz na
dobę.
Apiksaban podawany jednocześnie z klopidogrelem (w dawce 75 mg raz na dobę) lub w skojarzeniu
z klopidogrelem 75 mg i ASA 162 mg raz na dobę, lub z prasugrelem (60 mg, a następnie 10 mg raz
na dobę) w badaniach fazy I nie prowadził do istotnego wydłużenia wzorcowego czasu krwawienia
lub dalszego hamowania agregacji płytek, w porównaniu z podawaniem leków przeciwpłytkowych
bez apiksabanu. Zwiększenie wyników badań krzepnięcia (PT, INR i aPTT) było spójne z działaniem
apiksabanu stosowanego w monoterapii.
Naproksen (w dawce 500 mg), inhibitor P-gp, prowadził do 1,5-krotnego zwiększenia średniego AUC
i 1,6-krotnego zwiększenia Cmax apiksabanu. Obserwowano odpowiednie wydłużenie wyników badań
krzepnięcia dla apiksabanu. Nie obserwowano żadnych zmian wpływu naproksenu na agregację płytek
krwi wywołaną przez kwas arachidonowy ani klinicznie istotnego wydłużenia czasu krwawienia po
jednoczesnym podaniu apiksabanu i naproksenu.
Pomimo tych obserwacji u niektórych osób po podawaniu produktów przeciwpłytkowych
jednocześnie z apiksabanem można zaobserwować bardziej wyraźną odpowiedź farmakodynamiczną.
Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania apiksabanu z lekami SSRI lub SNRI,
NLPZ, ASA i (lub) inhibitorami P2Y12, ponieważ te produkty lecznicze zwykle zwiększają ryzyko
krwawienia (patrz punkt 4.4).
Doświadczenie dotyczące jednoczesnego stosowania z innymi inhibitorami agregacji płytek krwi (na
przykład antagonistami receptora GPIIb/IIIa, dipirydamolem, dekstranem lub sulfinpirazonem) albo
lekami trombolitycznymi jest ograniczone. Ponieważ leki te zwiększają ryzyko krwawienia, nie zaleca
się ich jednoczesnego stosowania z apiksabanem (patrz punkt 4.4).
Inne terapie towarzyszące
Nie stwierdzono żadnych istotnych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych, gdy
apiksaban podawano jednocześnie z atenololem lub famotydyną. Jednoczesne podawanie apiksabanu
w dawce 10 mg z atenololem w dawce 100 mg nie wywierało klinicznie istotnego wpływu na
farmakokinetykę apiksabanu. Po jednoczesnym podaniu tych dwóch produktów leczniczych średnie
AUC i Cmax apiksabanu były o 15% i 18% niższe niż po podaniu samego apiksabanu. Jednoczesne
podanie 10 mg apiksabanu z 40 mg famotydyny nie wywierało wpływu na AUC i Cmax apiksabanu.
Wpływ apiksabanu na inne produkty lecznicze
W badaniach in vitro apiksaban, stosowany w stężeniach znacznie większych od maksymalnego
stwierdzanego u pacjentów stężenia w osoczu, nie wywierał hamującego wpływu na aktywność
CYP1A2, CYP2A6, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2D6 ani CYP3A4 (IC50 > 45 μM) i wywierał
słaby hamujący wpływ na aktywność CYP2C19 (IC50 > 20 μM). Apiksaban w stężeniu do 20 μM nie
indukował CYP1A2, CYP2B6, CYP3A4/5. Z tego powodu nie należy oczekiwać wpływu apiksabanu
na klirens metaboliczny jednocześnie podawanych produktów leczniczych, które są metabolizowane
przez te enzymy. Apiksaban nie jest istotnym inhibitorem P-gp.
W badaniach przeprowadzonych u zdrowych osobników, jak opisano poniżej, apiksaban nie wywierał
istotnego wpływu na farmakokinetykę digoksyny, naproksenu ani atenololu.
Digoksyna
Jednoczesne podawanie apiksabanu (w dawce 20 mg raz na dobę) i digoksyny (w dawce 0,25 mg raz
na dobę), substratu P-gp, nie wpływało na AUC ani Cmax digoksyny. W związku z tym apiksaban nie
hamuje transportu substratu, w którym pośredniczy P-gp.
Naproksen
Jednoczesne podawanie pojedynczej dawki apiksabanu (10 mg) i naproksenu (500 mg), powszechnie
stosowanego NLPZ, nie wywierało żadnego wpływu na AUC ani Cmax naproksenu.
Atenolol
Jednoczesne podawanie pojedynczej dawki apiksabanu (10 mg) i atenololu (100 mg), powszechnie
stosowanego leku beta-adrenolitycznego, nie wpływało na farmakokinetykę atenololu.
Węgiel aktywny
Podanie węgla aktywnego zmniejsza ekspozycję na apiksaban (patrz punkt 4.9).
ChPL, pkt 4.8: Działania niepożądane
Podsumowanie profilu bezpieczeństwa
Bezpieczeństwo stosowania apiksabanu zostało sprawdzone w 4 badaniach klinicznych fazy III
u ponad 15 000 pacjentów: u ponad 11 000 pacjentów w badaniach dotyczących niezastawkowego
11
migotania przedsionków (NVAF) i u ponad 4 000 pacjentów w badaniach dotyczących leczenia
ŻChZZ, przy średniej całkowitej ekspozycji przez 1,7 lat i 221 dni, odpowiednio (patrz punkt 5.1).
Częste działania niepożądane obejmowały krwawienie, stłuczenie, krwawienie z nosa i krwiak (profil
działań niepożądanych wraz z częstością występowania według wskazania przedstawiono w Tabeli 2).
W badaniach dotyczących niezastawkowego migotania przedsionków (NVAF) ogólna częstość
występowania działań niepożądanych związanych z krwawieniem po zastosowaniu apiksabanu
wynosiła 24,3% w badaniu porównującym apiksaban z warfaryną oraz 9,6% w badaniu
porównującym apiksaban z kwasem acetylosalicylowym. W badaniu porównującym apiksaban
z warfaryną częstość występowania dużych krwawień z przewodu pokarmowego spełniających
kryteria ISTH (w tym krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego, dolnego odcinka
przewodu pokarmowego oraz z odbytnicy) po zastosowaniu apiksabanu wynosiła 0,76% w skali roku.
Częstość występowania dużych krwawień wewnątrzgałkowych spełniających kryteria ISTH po
zastosowaniu apiksabanu wynosiła 0,18% w skali roku.
W badaniach dotyczących leczenia ŻChZZ ogólna częstość występowania działań niepożądanych
związanych z krwawieniem po zastosowaniu apiksabanu wynosiła 15,6% w badaniu porównującym
apiksaban z enoksaparyną/warfaryną oraz 13,3% w badaniu porównującym apiksaban z placebo (patrz
punkt 5.1).
Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
Tabela 2 przedstawia działania niepożądane pogrupowane według klasyfikacji układów i narządów
oraz częstości występowania zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥ 1/10), często
(≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo
rzadko (< 1/10 000), nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych), dla
niezastawkowego migotania przedsionków (NVAF) oraz leczenia ŻChZZ, odpowiednio.
Tabela 2: Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często*
Często: Częstość nieznana
Często: Częstość nieznana
Często: Niezbyt często
Często: Rzadko
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Często
Często: Często
Często: Często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Częstość nieznana
Często: Często
Często: Często
12
Niezbyt często: Rzadko
Niezbyt często: Rzadko
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Bardzo rzadko
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Rzadko
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Częstość nieznana
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
Niezbyt często: Niezbyt często
13
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
Często: Niezbyt często
* W badaniu CV185057 (długoterminowe zapobieganie ŻChZZ ) nie było przypadków uogólnionego
świądu.
† Termin „krwotok śródmózgowy” odnosi się do wszelkich krwotoków śródczaszkowych lub
wewnątrzrdzeniowych (np. udar krwotoczny mózgu, krwotok do skorupy mózgowia, krwotok do
móżdżku, krwotok dokomorowy lub krwotok podtwardówkowy).
Zastosowaniu apiksabanu może towarzyszyć zwiększone ryzyko utajonego lub jawnego krwawienia
z każdej tkanki lub narządu, które może prowadzić do niedokrwistości pokrwotocznej. Objawy
przedmiotowe, podmiotowe i ciężkość mogą być różne w zależności od lokalizacji i stopnia lub
nasilenia krwawienia (patrz punkty 4.4. i 5.1).
Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań
niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania
produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać
wszelkie podejrzewane działania niepożądane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych
Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych
i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301,
faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.